ابراهيم عاملي ( موثق )
246
تفسير عاملي ( فارسي )
بر سنگ زن [ چو او آن را بر آن زد ] دوازده چشمه از آن سنگ روان شد كه هر تيره - شان آبخور خود جدا بدانست و ابر بر بالاى سرشان سايه بان كرديم و ترنجبين ، و مرغ بلدرچين [ بخوراكشان ] فرستاديم [ و گفتيمشان ] از اين چيزهاى خوب و پاكيزه كه روزىتان كرديم بخوريد ، ولى آنها [ بجاى اين خوشيها ] نه بما كه بر خود ستم كردند 162 و روزگارى شد كه به آنها دستور داده شد : به اين آبادى جايگزين شويد و هر چه خواهيد از آن بخوريد [ و بجاى بيابانگردى و خوراك صحرائى شهر نشين شويد ] و بگوئيد : [ خدايا گناهان ما بريز و ز خوى بد ما را ] فرود آر و از آن در كه درو مىشويد بنگون و سجده وار باشيد تا گناهانتان بيامرزيم و آنها كه نكوكار بوند مزدشان بيفزائيم ، 163 ولى آن كسان كه ستم كردند بجاى آنچه دستورشان بود گفتارى ديگر آوردند و ما برايشان ز آسمان آزارى فرو فرستاديم كه سزاى ستمهاى گذشته شان بود . سخن مفسّرين : « وَمِنْ قَوْمِ مُوسى أُمَّةٌ » 160 طبرى : ابن عبّاس و ابن جريج گفتهاند : يكى از تيره هاى دوازده گانه بنى اسرائيل رفتار ديگران و نافرمانى و تجاوز آنها را نپسنديدند ، و از راه زير زمين كه خداى براى آنها گشود مدّت يك سال و نيم راه پيمودند تا از ماوراى مملكت چين سر بدر كردند و در آنجا رو به قبله ى مسلمانان نماز ميخواندند ، و مقصود از اين جمله آنها هستند . مجمع : ابو علىّ جبّائى گفته است : معنى جمله اين است كه مردمى بودند از بنى اسرائيل و قوم موسى ( كه « كان » در تقدير است و از جمله حذف شده است ) ، و مقصود آنهائى هستند كه مخالف ديگران بودند و در تجاوزات و كشتن پيغمبران با آنها شركت نميكردند ، و ممكن است مقصود يهود مدينه باشد كه مسلمان شدند مثل عبد اللَّه بن سلام و ابن صوريا . تفسير برهان : عيّاشى از عبد اللَّه بن سنان از امام صادق ع روايت كرده است كه مقصود از « قوم موسى » ملَّت اسلام است . « يَهْدُونَ - بِالْحَقِّ » كشف نوشته : اين داغ سرّى است از اسرار الهى