نكردى ، و اگر درهمى و اندكى در نافرمانى خرج كنى اسراف است و زيادى ، و بعضى گفته‌اند : يعنى از حدّ متوسّط بيرون نرويد و به مقدار بيش از اندازه مصرف نكنيد . و حكايت كرده‌اند كه هارون الرّشيد خليفه ى عبّاسى طبيبى داشت مسيحى و ماهر در كار خود ، روزى بعلىّ بن حسين بن واقد گفت : علم مفيد به حال بشر علم دين است و علم طبّ . باصطلاح علم دو تا است : علم اديان و علم ابدان ، و در كتاب مذهبى شما نامى از طب نيست ، علىّ در جواب گفت : در نصف آيت قرآن همه ى طب فراهم شده است ، آنجا كه گفته شده است « كُلُوا وَاشْرَبُوا وَلا تُسْرِفُوا » پيغمبر فرموده است « المعدة بيت كلّ داء و الحمية رأس كلّ دواء » يعنى شكم آدمى خانه ى هر بيمارى است و خوددارى از پرخورى داروى همه ى آنها است . و تمام طب را در اين گفتار خود جمع كرده است ، او گفت : كتاب و پيغمبر شما براى طب جالينوس جائى باقى و خالى نگذاشته است . و بعضى گفته‌اند : معنى آيه اين است : حرام نخوريد و از راه باطل و بيهوده مصرف نكنيد كه خوردن حرام و ناشايست هر چه باشد تجاوز است و اسراف ، و هم آنچه اهل خرد زشت بدانند و موجب زيان شخص باشد اسراف و حرام مثل اينكه در ديگ غذا بجاى آب ، گلاب بريزيد و يا آنچه دارد عطر بخرد و خود را خوشبوى نمايد و زن و بچه اش را گرسنه رها كند همه ى اينها اسراف است و حرام . فخر : ابو بكر اصم گفته است : مقصود از اسراف عمل و فكر اعراب است كه شترهاى بحيره و سائبه بر خود حرام ميكردند و از ملك خود خارج كرده آن را رها مينمودند و استفاده از آن نميكردند ، و هم در هنگام حجّ بسا چيزهاى حلال بر خود حرام ميكردند ، اينها اسراف ناميده و ممنوع شده است . تفسير حسينى : در كتاب قوت القلوب فرموده كه دوبار خوردن در روز اسراف است ، و از بعضى سلف نقل ميكنند كه اسراف آن است كه هر چه آن را آدمى آرزو كند بخورد ، و ذليل و ذميمترين مردمان آن است همت او تمام مصروف باشد بفكر طعام و شراب و در ابيات حقايق سماة الذّهب مذكور است . نظم :