خدا كارهاى مردم را بخودشان تفويض و واگذار كرده است و كارى بكارشان ندارد و اسباب و وسائل طاعت و معصيت را در اختيار همه گذارده است بىتفاوت ، و اگر چنين باشد كه آنها ميگويند بايد همانطور كه كفر و انحراف در نظر كافران پسنديده است ، در نظر انبياء و خردمندان هم ستوده و نيكو باشد ، و چنانچه ايمان و يگانگى و دل سپردن بحقّ و حقيقت در نظر پيغمبران و مردم صالح خوب است و دلباخته ى آن هستند ، بايستى كافران و بيدينان هم به همان نسبت علاقه و دلبستگى بدان داشته باشند ، پس معلوم مىشود براى هر دسته عمل و عقيده اش در نظر خودش آراسته شده است . مجمع : يعنى همانطور كه عمل مؤمن در نظرش آراسته است ، اين كافران هم به كار خود خوشدل هستند مثل « كُلُّ حِزْبٍ بِما لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ » حسن بصرى گفته است : يعنى شيطان عمل آنها را در نظرشان آراسته است و خودشان آن را پسنديده‌اند ، چون در آيت ديگر گفته شده است « إِنَّ الشَّياطِينَ لَيُوحُونَ إِلى أَوْلِيائِهِمْ » يعنى دوستان شيطان از او الهام ميگيرند ، و كلمه ى « زُيِّنَ » محتاج نيست كه از كسى خارج و جدا از خود آنها ايجاد شده باشد و ديگرى بيارايد ، چون اين جمله مانند اين جمله ها است « أَنَّى يُصْرَفُونَ » و « أَنَّى يُؤْفَكُونَ » يعنى كجا از خود برگردانده ميشوند و از چه سو بر خودشان دروغ بسته مىشود ، و مقصود اين است از سوى خود آراسته شده‌اند ، و چنان كه عرب ميگويد « اعجب فلان بنفسه و اولع بكذا » يعنى خودش از خود بشگفت آمده و از خود آزمند به اين شده است . تنوير المقباس ابن عبّاس : يعنى همانطور كه در نظر ابى جهل كارهاى او را آراستيم . مواهب عليه مشهور بتفسير حسينى : اين آيت در شأن حمزه رضى اللَّه عنه و ابو جهل لعنة اللَّه عليه نازل شده در وقتى كه ابو جهل از روى جهل و جرأت بىادبى نسبت با حضرت رسالت پناه صلَّى اللَّه عليه و سلَّم كرده بود كه ذكر آن لايق حال نبوّت و موافق استماع مخلصان امّت نيست ، و حمزه رضى اللَّه عنه در آن