شما را صورتسازى كرديم ، و اين جمله نظير اين جمله ها است در آيات ديگر كه در زمان پيغمبر ص با يهود ميان مسلمانان خطاب شده است « وَإِذْ أَخَذْنا مِيثاقَكُمْ وَرَفَعْنا فَوْقَكُمُ الطُّورَ » يعنى آن زمان كه از شما پيمان گرفتيم و كوه طور بر بالاى سر شما بداشتيم ، با اينكه مقصود به اين پيمان و ارتفاع طور مردمان چندين قرن جلو بوده است ، و اين برسم گفتگوى عرب است كه كار را به شخص حاضر نسبت مىدهد و مقصودش منسوبين در گذشته ى او است . فخر : خلق در لغت بمعنى تقدير و اندازه گيرى است ، و تقدير خدا يعنى علم او به اندازه و مقدارى كه مخصوص هر چيزى است ، پس معنى خلق حكم و مشيّت خداوندى است ، و تصوير او بمعنى اثبات صورت موجودات تا روز قيامت است در لوح محفوظ . « قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا » 11 فخر : در هفت سوره ى قرآن قصّه ى آدم ، و ابليس گفته شده است : 1 - سوره ى بقره ، 2 - در اين سوره ، 3 - سوره ى الحجر 4 - بنى اسرائيل ، 5 - كهف ، 6 - سوره ى طه ، 7 - سوره ى ص ، و سجده ى ابليس را سه معنى كرده‌اند : 1 - مقصود احترام آدم بوده است نه حقيقت سجده ، 2 - سجده براى خداوند بوده است و آدم قبله ى آنها ، 3 - براى آدم بوده - است و سجده به همين معنى مشهور ، و ظاهر آيه آن است كه ابليس از ملائكه بوده است ، و حسن بصرى گفته است ، او اوّل مخلوق از جنّ و پدر آنها بوده است ، و جهت اينكه در آيه او را از ملائكه جدا كرده است اين است كه با ملائكه مأمور سجده بوده است . « قالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْه » 12 مجمع : ابن عبّاس گفته است : اوّل كس كه قياس كرد ابليس بود و بخطا رفت . و آن كس كه كار دين را براى خود با چيزى قياس كند . و بسنجد ، خدا همگردن و مقرون بابليسش كند ، و ابن سيرين گفته است : اوّل كسى كه قياس كرد ابليس بود ، و پرستش ماه و ستاره از قياس پيدا شد . تفسير حسينى نوشته : ابليس در اين صورت مغلطه خورد كه فضيلت را باعتبار