نى معانى نى عبارت نى عيان نى اشارت نى حقايق نى بيان برتر است از مدركات عقل و وهم لا جرم گم گشت در وى فكر و فهم چون بكلَّى روى گفت و گوى نيست هيچ كس را جز خموشى روى نيست تفسير نيشابورى : يعنى او خدائى است كه بلطفش بندگانرا آماده ى محبّت و معرفت نمود و به آنها صبر و صدق عنايت كرد تا بتوانند بدرجه ى كمال معرفت و محبّت برسند بوسيله ى اين كتاب كه بر دل تو نازل شد و آن را گشاده و روشن كرد و جاى تنگى و شك در آن نماند ولى بآنهائى كه به صورت لوح نازل شد تنگى و ناراحتى در دل ميداشتند كه الواح بر زمين ميزدند و چنان كه آيت قرآن است در نقل حال حضرت موسى « وَأَلْقَى الأَلْواحَ » . « فَلا يَكُنْ فِي صَدْرِكَ حَرَجٌ » 2 مجمع البيان : حسن بصرى گفته است : حرج بمعنى تنگى است يعنى سينه ى تو تنگ نشود كه فكرت پراكنده و مغشوش شود ، و بترسى كه وظيفه ى خود را نمىتوانى انجام دهى ابن عبّاس و مجاهد و قتاده و سدّى گفته‌اند : حرج يعنى شكّ و مقصود اين است كه شكّ در وظيفه ى خود مدار چون قرآن براى تو نازل شد تا مردم را خبر كنى . فرّاء گفته است : يعنى از مردم دل - تنگ مباش كه سخنت را دروغ بشمارند و با تو معارضه كنند . و نقل شده است كه چون قرآن بر پيغمبر ص نازل شد فرمود : ميترسم مردم من را دروغگو بپندارند ، و آزارم كنند با اين آيه خاطر مباركش آرام شد . « لِتُنْذِرَ بِه وَذِكْرى لِلْمُؤْمِنِينَ » 2 مجمع : فرّاء و زجّاج و بيشتر علماء گفته‌اند : در معنى اين دو جمله مقدّم است و معنى چنين است : كتاب نازل شد براى تذكّر پس دل تو تنگ نباشد . و ديگران گفته‌اند : اين جمله ها مربوط بجمله ى جلو است و معنى اين است : سينه ى تو تنگ نباشد از انذار و تذكّر و در كار خود آسوده خاطر باش . تفسير نيشابورى : تحقيق مطلب آن است كه نفوس بشر مختلف هستند : بعضى دور از عالم غيب هستند و در تاريكى و گرفتارى خواسته هاى بدنى ، براى