شيخ اسماعيل حقّى در روح البيان از مرشد خودش نقل كرده است : كه او در تفسير اين آيه گفت : سالك صادق اگر از تيرگيهاى بشريت بگذرد ، و بسوى مقام قلب و توجّه بعالم حقيقت مسافرت كند و پيش از رسيدن به مقصود بميرد چون براستى و درستى قدم برداشته و تا دم مرگ دست برنداشته سودى به او خواهد رسيد همانند آنچه مسافرين و اصل و مردمان بحقيقت رسيده بهره مند ميشوند ، و ممكن است در عالم برزخ آنچه را كه بواسطه ى مرگ ناگهانى محروم مانده است ، بفيض خداوند و يا يكى از ارواح مقدّس تكميل شود چنان كه در شريعت و اعمال ظاهرى نظير آن روايت شده است از حسن بصرى كه گفته است : شنيده‌ام اگر مؤمن موفّق بحفظ قرآن نشد پس از مرگ ملائكه در قبر به او ميآموزند تا در قيامت با حفّاظ قرآن بمحشر حاضر شود ، پس اگر طالب قرآن در برزخ بمراد خود برسد چه باك است كه در عالم مثال جوياى حق به مقصد برسد ، شيخ صدر الدّين قونوى گفته است : « اگر براى آدمى در اين عالم كمالى فراهم نشد در عالم ديگر دسترس به چيزى ندارد » شايد نظر صدر الدّين به آنهائى باشد كه در پرده ى پندار گرفتار هستند و براى وصول بكمالات معنوى كوشش نكرده‌اند ، و جامى در شرح فصوص گفته است : از آيت شريف « مَنْ كانَ فِي هذِه أَعْمى فَهُوَ فِي الآخِرَةِ أَعْمى » استفاده مىشود كه پس از مرگ ترقّى و تعالى رتبه براى كسى نخواهد بود ولى آنها كه هيچ معرفت و توجه بحقّ ندارند در عالم ديگر نعمتها و زحمتها و حالتها را مشاهده ميكنند و مىبينند كه نفهميده‌اند ، چنان كه گفته‌اند : « إذا انكشف الغطاء ارتفع العمى » يعنى چون پرده بالا رود كورى نميماند ، و از فرموده ى پيغمبر است « اذا مات ابن آدم انقطع عمله » يعنى چون آدمى بميرد - كارى از او برنيايد ، كه مقصود آن است : آنچه بايد به عمل فراهم شود در عالم ديگر ممكن نميشود ، ولى آنچه بفضل و احسان ميرسد ، در آن عالم نيز افاضه خواهد شد . اين بود خلاصه ى مطالب روح البيان ، ولى اگرچه اين مطلب مربوط به اين - آيه نيست ولى چون اين بحث بميان آمد ميگوئيم : مطابق آنچه خوانده‌ايم ، و فهميده‌ايم نميتوانيم تصديق كنيم كه پس از مرگ براى آدمى تغيير و ترفيع خواهد