پشت بشما كردند بكشيد ، مگر وابسته ى بهمپيمانهاى شما بشوند و بيايند با سينه هاى تنگ . « وَأَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ » 90 طبرى : يعنى با شما صلح و سازش كردند . ابو الفتوح : بلخى و جبائى گفتند : يعنى اگر اسلام پذيرفتند . كشّاف زمخشرى : و بعضى قرائت كرده‌اند « سلم » بفتح سين و سكون لام . فخر : مفسّرين اختلاف كردند كه مقصود از « إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ » و « أَوْ جاؤُكُمْ » چه اشخاص هستند ، آيا كافرين هستند ، يا مسلمين ؟ بيشتر مفسّرين گفته‌اند : كفّار هستند ، چون امر بكشتن كافرين شده است و اين دو دسته استثنا شده است ، ابو - مسلم گفته است : چون بر هر فرد مسلمان هجرت واجب بود ، در آيه اشخاص معذور - مستثنى شده‌اند ، و دو دسته هستند : اوّل - آنها كه ميخواستند هجرت كنند ولى در راه آنها كافران بودند كه جلوگير از مهاجرتشان ميشدند و موجب ترس آنها بودند ، از اين جهت ناچار شدند خود را پناهنده كنند به آن كسان كه با مسلمين و پيغمبر معاهده دارند و بروند نزد آنها بمانند ، تا آسايش فراهم شود . دوّم - آنها هستند كه بعد از دسته ى اوّل استثنا شده‌اند كه مردمى بودند مسلمان و نمى - خواستند با پيغمبر ( ص ) و ياران او بجنگند چون از خدا ميترسيدند ، و با كافران نمى - توانستند جنگ كنند ، چون خويشاوند بودند و يا زن و بچه شان در ميان آنها بود ، و اگر بپيغمبر كومك ميكردند وسيله ى كشتن خويشان خود ميشدند ، پس جنگ با اين دو دسته حرام شد چون مسلمان بودند اگرچه هجرت نكرده بودند و با مسلمين كومك نميكردند ، و مفسّرين اختلاف كرده‌اند : بعضى گفته‌اند اين آيه منسوخ است به آيت سوره ى برائت « فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ » و بعضى گفته‌اند غير منسوخ است . « فَلَقاتَلُوكُمْ » 90 فخر : اين جمله در دنباله ى جمله جلو چنين معنى مىشود : اگر خدا بخواهد آنها را بر شما مسلط مىكند ، و اگر بخواهد البته با شما ميجنگند ، و صاحب كشّاف گفته است « فلقتّلوكم » بىالف ، با تخفيف تا و تشديد آن هر دو قرائت شده است .