خوشه ى بر هم سوار و از شكوفه ى دانه ى خرما خوشه هاى خرماى نزديك و دسترس نمودار كنيم و نيز باغهاى انگور و زيتون و انار كه پاره اى همانند يكديگر باشند و دسته اى ناهمانا . و آنگاه كه ميوه آنها دادند بميوه و رسيدن آن بنگريد [ كه به چند گونه مىشود تا ميرسد ] كه البتّه در اين همگى نشانه ها است [ بر قدرت خدا ] براى آن گروه كه بحقّ مىگروند . سخن مفسّرين : « فالِقُ الْحَبِّ » 96 طبرى : ضحّاك گفته است : يعنى آفريننده دانه ، مجاهد گفته است : يعنى در هر دانه شكافى قرار داده است ، مثل شكاف گندم و هسته ى خرما ، ابن زيد گفته است : يعنى دانه را ميشكافد و از آن گياه مى - روياند ، و هسته ى خرما را ميشكافد تا درخت خرما سبز شود . ابو الفتوح : نوشته است : يعنى خداى معبود كه از او توقع خير و روزى كنيد ، خدائى است كه در زمين دانه شكافد ، و براى آن تخصيص كرد اين را كه دست آدميان از آن دور باشد . « يُخْرِجُ الْحَيَّ تا آخر » 96 مجمع : زجاج گفته است : يعنى گياه سبز تازه از دانه ى خشك درميآورد و دانه ى خشك از گياه سبز و تازه نمودار مىكند ، چون عرب درخت سبز برپا را حىّ و زنده مينامد ، و چون خشك شود يا آن را ببرند يا بكنند ، ميّتش مينامند ، ابن زيد و قتاده و حسن بصرى گفته‌اند : يعنى از نطفه ى بيجان ، حيوان جاندار ميافريند و از حيوان زنده نطفه ى بيجان درميآورد . جبائى گفته است : يعنى از تخم جوجه ميافريند و از مرغ تخم فراهم مىكند ، و بعضى گفته‌اند ، يعنى از كافر فرزند مؤمن و از مؤمن فرزند كافر ميآفريند . فخر : يكى از معانى مجازى حىّ و ميّت سود و زيان است و ممكن است از آنچه بيقين زيانآور است سودمند باشد و به عكس ، چنان كه نقل كرده‌اند : آدمى را ترياك زياد در آب محلول شده دادند كه بميرد ، و چون مرگش را نزديك پنداشتند او را در خانه ى تاريك گذاردند ، در آن مارى بزرگ از سوراخى درآمد و او را گزيد ، و اثر اين دو زهر يكدگر را خنثى كردند ، و از آنچه به بزرگتر زيان توقّع داشتند ، سودمندتر شده