مىكردند ، و مىگفتند : همانا باشد كه نه چنين باشد كه محمد مىگويد ، قول چهارم ابو علىّ گفت : مراد به آيه منافقانند كه در دنيا نفاق كردند و كفر پنهان داشتند و اظهار ايمان كردند ، فردا پيدا شود آنچه ايشان پنهان ميداشتند ، از كفر و نفاق . روح البيان : يعنى در اين اظهار آرزوى برگشتن به دنيا و ادّعاى مؤمن شدن تظاهر ميكنند ، چون آن آتشى را كه منكر بودند و مخفى مىداشتند و قابل اظهار نمىدانستند ، آن روز آشكار مىبينند و چنين آرزوئى مىكنند . تفسير صفيعليشاه : آنچه مخفى مىنمودند از دغل ظاهر آيد روز پاداش عمل آنچه مخفى بودشان از پيشتر مىشود آن روز پيدا سر بسر « وَإِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ » 28 مجمع : چون كافران آرزوى برگشتن ميكنند ، اين جمله چه تناسب دارد ؟ زيرا آنها ادّعائى نكرده‌اند كه دروغ باشد ، جواب آن است كه ممكن است اين جمله مربوط به مجموع مطالب جلوتر باشد نه به جمله ى « يا لَيْتَنا » و معنى اين باشد كه آنها در اينكه ادّعا مىكردند ما به راه راستيم و اين مسلمين دروغ مىگويند آن روز معلوم مىشود كه اين دعاوى دروغ بوده است و هم ممكن است بگوئيم كه اگرچه آنها آرزوئى كرده‌اند ليكن چون اظهار مطلبى كرده‌اند ، اين جمله اعلام مىكند كه آنها هر چه از خود اظهار مىكنند دروغ مىگويند ، احتمال سوّم آن است كه مقصود از دروغ به حكايت و نقل بر خلاف واقع بلكه مقصود آن است كه آنها در اين آرزو بر خلاف صواب هستند چون آرزوئى است نشدنى ، مثل اينكه براى آرزوئى نشدنى عرب مىگويد « كذّبك املك » ، يعنى آرزوى تو دروغ شد ، احتمال چهارم آن است كه بموجب قرائت « نكذب و نكون » با رفع ، اين جمله مربوط به اين دو جمله باشد و از جمله ى « يا لَيْتَنا » منقطع باشد ، و معنى چنين باشد : آنها مىگويند : اى كاش ما را به دنيا برگردانند ، و ما مؤمن هستيم و تكذيب نمىكنيم آيات پروردگار را ، البتّه اين مردم دروغگو هستند