است . « إِذَا اهْتَدَيْتُمْ » 108 طنطاوى : معنى هدايت و به راه راست رفتن آن است كه آدمى منكر را انكار كند و جلوگيرى نمايد ، پس آيه دليل است بر لزوم رعايت احكام و وظايف كه يكى از آنها امر بمعروف و نهى از منكر است ، و پيغمبر فرمود : اگر زشتى ديديد با دست آن را عوض كنيد ، اگر نتوانستيد با زبان ، و گر نه بدل آن را ناپسند دانيد ، و از سياق آيه معلوم است كه مقصود از كلمه ى « ضلّ » كافران هستند ، چون مومنين از كفر كافران اندوهناك بودند و آرزوى ايمان آنها را داشتند اين آيه نازل شد . تفسير نفحة الرّحمان نهاوندى : از قمّى روايت شده است كه پيغمبر ( ص ) فرمود « اصلحوا انفسكم و لا تتّبعوا عورات النّاس و لا تذكروهم فانّه لا يضرّكم ضلالتهم اذا كنتم صالحين » يعنى خودتان درست باشيد و پى اسرار و زشتىهاى مردم را نگيريد كه گمراهى آنها بصلاح و رستگارى شما آسيب ندارد . سخن ما : 1 - آيت « لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْياءَ » تا آخر ، علاوه بر آنچه آن روز فهميده‌اند و مفسّرين نوشته‌اند ، يك ادب و روش پسنديده ى اجتماعى بما ميآموزد كه حسّ كنجكاوى و بدبينى موجب ناراحتى و بدخوئى انسان مىشود ، و اگر در اين گونه موارد تحمّل و بردبارى باشد و با دليل و از راه مستقيم موارد احتياج كنجكاوى و پرسش شود البته به نتيجه ى مفيد خواهد رسيد ، و آيت بعد نشان ميدهد كه براى نتيجه ى اين بدبينى و كنجكاوى بىجهت از تاريخ پند بگيريد كه گذشتگان هم از اين روش دنبال كردند تا منحرف شدند و عاقبت بد آن را ديدند 2 - در آيت سوّم جمله ى « قالُوا حَسْبُنا » سرزنش است بگذشتگان و راهنمائى است براى ما كه با هيچ فرضيّه و فكر نبايد معارضه كرد و آن را بىارزش دانست ، باطمينان آنچه خود دارد ، بلكه هر فكر و روش تازه را بايد سنجيد و آزمايش كرد چون تقليد و تحديد بفكر و عمل گذشتگان از بيخردى است و موجب گمراهى . 3 - در مفاد آيت آخر اين شعر مثنوى مناسب است .