است ، آن را برخود حلال و روا نشماريد . مجمع : فرّاء گفته است : عموم اعراب بسعى ميان صفا و مروه كه از آداب حجّ است معتقد نبودند و انجام نميدادند ، به اين جمله آنها رهنمائى شده‌اند ، و از حضرت امام باقر ( ع ) نيز همين معنى روايت شده است . « وَلَا الشَّهْرَ الْحَرامَ » 2 مجمع : مقصود از شهر حرام ماه رجب است كه قبيله ى مضر در آن ماه جنگ را حرام ميدانستند ، و عكرمه گفته است : مقصود ماه ذو القعده است ، و ابو على جبّائى گفته است : مقصود تمام ماه‌هاى حرام است كه جنگ را در اين ماهها حلال نشماريد ، چنان كه در سوره ى بقره گفته شده است : « يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِيه » و ما در آنجا اين مطلب را مفصّل بحث كرديم . « وَلَا الْهَدْيَ » 2 ابو الفتوح نوشته است : يعنى آن هدى حلال مدارى كه كسى آورده باشد تا به خانه ى خداى برد براى حجّ و بقربان بكشد ، كه بر آن غارت كنى و برانى . « وَلَا الْقَلائِدَ » 2 طبرى : اعراب چون آهنگ حجّ ميكردند ، براى آسايش از شرّ غارتگران از پوست درخت سرزمين حرم گردنبند براى خود و شترشان آماده مى - كردند ، و به اين وسيله خود را نشانه دار ميكردند كه آهنگ حجّ دارند و تا آنگاه كه بسرزمين و قبيله ى خود برميگشتند از شر اشرار آسوده بودند ، و مقصود از اين كلمه آن است كه حيوان يا انسانى كه داراى اينطور گردنبند است ، آزارش را حلال مشماريد . و عطاء بن ابى رباح گفته است : چون اعراب براى آسايش خود از شر راهزنان ، قلاده اى از پوست درخت حرم درست ميكردند ، با اين جمله روى سخن با مسلمانان شده است كه شما اين كار اعراب را حلال مشماريد و روا مداريد كه خود را مانند آنها قلاده دار كنيد . مجمع : حسن بصرى گفته است : مقصود آن است كه اگر گردنبند قيمت داشته باشد آن را برخود حلال نشماريد و تصرف نكنيد و به فقرا بدهيد ، چون آن اعراب كه در خارج از سرزمين حرم زندگى ميكردند قلاده ى حيوانشان از پشم و موى و