3 - جمله ى « لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّه حُجَّةٌ » شايد اشاره باشد به اين كه : انسان در نهاد خود حسّ مىكند كه محتاج است براهنما تا صلاح و فسادش را به او بنماياند و بسا مردم كه در مواردى دسترس بمربّى و راهنما ندارند و افسوس ميخورند ، و يا استعداد پذيرش تربيت نداشته‌اند ، يا تنبلى كرده‌اند و پى هوى و هوس رفته‌اند و بگفته ى مربّى توجّه نكرده‌اند و چون به خود آمده‌اند پشيمان شده و حسرت برده هستند ، و بعضى بواسطه ى قضاوت بد و خودپرستى ، پدر و مادر خود را مقصّر مى - دانند و ميگويند : آنها ما را بد تربيت كردند و گر نه ما هم علم و هنر ميآموختيم و شخصى ميشديم . اين مطلب بسيار روشن است كه اگر كسى معاشرت با طبقات نازل مردم داشته باشد و باصطلاح بخواهد به درد دل آنها برسد ، مهمتر بهانه ى محروميت و يا عذر حقيقى آنها همين است كه راهنما و وسيله ى تربيت نداشته‌اند . اينجا به اين نتيجه ميرسيم كه اين آيه با چند كلمه ى مختصر به اين احتياج بشرى اشاره كرده است و جلو بهانه و تأسف مردم را گرفته است ، و بخصوص آنهائى را كه پيوسته در انجام خواسته ى خود هستند و بدست آوردن قدرت ، و يا بقضاوت غلط حقوق مردم را پايمال ميكنند ، و در عمل ، خود را از وظايف عمومى بشر معاف مىدانند ، بايستى از اين آيه پند بگيرند و در برابر اينهمه گفته ها و نوشته و كتابها و مدرسه كه نتيجه ى وجود پيغمبران است و آثار هميشگى آنها براى انجام خواسته هاى خود عذر و بهانه نياورند و خود را مستحق و معذور نشمارند . 4 - جمله ى « لكِنِ اللَّه يَشْهَدُ » شايد براى آن در دنباله ى گفته هاى سابق آورده شده است كه اشاره باشد بعقل و خرد مردم كه بموجب فطرت و غريزه ى ذاتى ، خوب و بد را تشخيص ميدهند و خدا را حاضر و ناظر گفتار پيغمبران و رفتار خوب و بد خودشان ميدانند ، پس نبايد از خود بى خبر باشند و با ايشان مخالفت كنند . 5 - جمله ى « أَنْزَلَه بِعِلْمِه » شايد اشاره به اين باشد كه چون مردم مخالف ، كتاب و نوشته ى آسمانى از پيغمبر خواستند ، با اين جمله اعلام شده است كه اين قرآن همان است كه شما ميخواهيد چون بعلم او نازل شده است ، و به غير از دگر گفته و نوشته ها است ، زيرا اگرچه