ابراهيم عاملي ( موثق )
172
تفسير عاملي ( فارسي )
با موسى بىواسطه سخن گفته است و با ديگران بوسيله وحى ، و بعضى گفتهاند : كلمه ى « تَكْلِيماً » براى آن گفته شده است كه بفهماند سخن با موسى از جنس كلام مردم بوده است . و روايت شده است : چون پيغمبر آيت جلو را خواند ، يهود گفتند : محمّد نام همه ى پيغمبران را ياد كرده است بجز پيغمبر ما موسى ، چون اين آيه نازل شد ، آنها گفتند : نام او را برد و بر ديگران هم برترى داد كه طرف گفتگوى خدايش قرار داد . فخر : ابراهيم و يحيى بن وثّاب « كلم الله » با نصب « اللَّه » خواندهاند و معنى چنين مىشود كه موسى با خدا سخن گفت : و بعضى گفتهاند : « كلَّم » يعنى زخم و جراحت كرد و معنى اين است كه بواسطه آشوب و انقلاب دوران موسى خداوند او را مجروح و ناتوان و خسته كرد ، ولى اين تفسيرى است بيهوده و باطل . روح البيان : كلمه ى « تكليم » براى تاكيد است كه بىواسطه خدا با موسى سخن گفت ، نه آنچه قدريه گفتهاند كه خداوند در جائى ايجاد كلامى كرد كه او شنيد ، زيرا فرّاء گفته است : هر مطلبى كه به انسان برسد عرب آن را كلام مينامد ، امّا اگر با كلمه ى « تكليم » تأكيد و تثبيت شد بايستى سخن رو برو باشد . ولى آنچه خداوند بپيغمبر ما عنايت كرده است به اندازه اى است كه به همه ى پيغمبران داده شده است . شيخ عطار گفته است : كرده در شب سوى معراجش روان سرّ كل با او نهاده در ميان رفت موسى بر بساط آن جناب خلع نعلين آمدش از حقّ خطاب چون به نزديكى ، شد از نعلين دور گشت در وادى المقدس غرق نور باز در معراج سمع ذو الجلال مىشنود آواز نعلين بلال موسى عمران اگرچه بود شاه هم نبود آنجاش با نعلين راه اين عنايت بين كه بهر جاه او كرد حق با چاكر درگاه او چاكرش را كرد مرد كوى خويش داد با نعلين راهش ، سوى خويش موسى عمران چو آن رتبت بديد چاكر او را چنان قربت بديد