ابو الفتوح نوشته است : ضحّاك روايت كند از عبد اللَّه عبّاس كه او گفت : پيرى نزديك رسول ( ص ) آمد از عرب و گفت : يا رسول اللَّه من مردىام منهمك در گناه و مسرف جز كه با خداى شرك نياورده‌ام تا او را بشناخته‌ام و ايمان آورده و دون او وليّ و خداوندى نگرفته‌ام ، و آن معصيت كه كرده‌ام نه بدليرى بر خداى كرده‌ام و نه بر وجه مكابره كرده‌ام ، و طرفة العينى گمان نبرده‌ام كه خداى از من و گرفتن من و عقوبت كردن من عاجز است ، و اعتقاد كرده‌ام كه من از خداى نتوانم گريختن ، اكنون پشيمانم و توبه ميكنم و از خداى آمرزش ميخواهم ، حال من بنزديك خداى تعالى چه باشد ؟ خداى تعالى اين آيت فرستاد و باز نمود كه خداى تعالى نيامرزد آن را كه مشرك بود و بر شرك بميرد و آنچه فرود شرك است بيامرزد آن را كه خواهد . عبده : اين آيه در اين سوره مكرّر شده است ، و عيب در تكرار نيست ، زيرا پند و راهنمائى مستلزم تكرار است ، و يك دعوت عمومى ممكن نيست در مغز مردم جايگير شود مگر با تكرار ، و از اين جهت پيشوايان مذهبى يا سياسى كه بآئين اجتماع و خوى و روش بشر آشنا هستند پيوسته با مقالات و سخنرانيها نظريه ى خود را نشر و تبليغ ميكنند ، بعضى علماى اجتماع گفته‌اند : اين اعلان و تبليغ كه تجّار براى كالاى خود ميكنند از تبليغات پيشوايان دين و سياست الهام گرفته‌اند ، چون تشخيص داده‌اند كه تكرار مطلب براى عموم مردم اثرى در ذهن آنها باقى ميگذارد كه بيكبار و دوبار و چند نوبت آن تأثير لازم را ندارد . « إِنْ يَدْعُونَ . . . إِلَّا إِناثاً » 117 طبرى : بعضى گفته‌اند : چون عربها بتهائى بنام لات و مناة و عزّى مىپرستيده‌اند ، در اين جمله اعلام شده است : معبود آنها چيزهاى ماده است كه خود به اين جور اسم مؤنّث لفظى « داراى نشانه ى ماده » آنها را ناميده‌اند ، و بعضى گفته‌اند : مقصود چيزهاى مرده و بيجان است ، چون « اناث » بمعنى چيزهاى بىروح است مثل سنگ و چوب خشك ، از ضحّاك نقل شده است يعنى ملائكه را مىپرستيدند ، چون آنها را دختر خدا ميدانستند ، و ديگرى گفته است : يعنى بتپرستان معبود خود را مؤنّث و ماده ميدانند ، چون -