ابراهيم عاملي ( موثق )
350
تفسير عاملي ( فارسي )
اينطور تقسيم ارث اصطلاح مخصوص دارند ، قسمت اول را كه يك ششم والدين و نصف حق دختر است ( فريضه ) مينامند بمناسبت آيه كه در آخر گفته شده است « فَرِيضَةً مِنَ اللَّه » و باقيمانده را « رد بقرابت » مىنامند چون آنچه مىماند بموجب آيت ( وَأُولُوا الأَرْحامِ كه در صفحه ى پيش نوشتيم ) بايد برگردانند به آنها چون خويشاوندان مقدّم هستند . « فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَه وَلَدٌ » 11 مجمع : كلمه ى « ولد » كليّه ى فرزندان را شامل است و مقصود از آيه آنست كه هيچ فرزند نداشته باشد هر چند نواده و پائينتر باشد كه اگر آنها باشند ارث به آنها مىرسد . « فَلأُمِّه الثُّلُثُ » 11 اين جمله با جمله ى سابقش براى تعيين حقّ الارث - والدين است در وقتى كه اولاد نباشد ولى اين جمله فقطَّ حقّ مادر را يك سوّم معيّن كرده است و مفسّرين گفتهاند از ضمن اين جمله ها فهميده مىشود كه در اين صورت دو سوم ديگر هم حق پدر است . « فَإِنْ كانَ لَه إِخْوَةٌ فَلأُمِّه السُّدُسُ » 11 اين جمله براى تعيين حقّ مادر است آنگاه كه ميّت برادر و خواهر داشته باشد كه اگرچه آنها با بودن پدر و مادر حقّ ارث ندارند و باصطلاح در طبقه ى دوّم و بعد از اولاد و والدين هستند ليكن وجود آنها مانع مىشود كه مادر بيش از يك ششم ارث ببرد و عقيده فقها در اين حكم مختلف است : شيعه مىگويند در اين صورت اگر پدر و مادر هر دو بودند حقّ مادر يك ششم و بقيّه مال پدر است ، و اگر پدر نبود ، بقيّه هم مال مادر است به مناسبت همان آيت « وَأُولُوا الأَرْحامِ » و ديگر فقها معتقدند كه اگر پدر نباشد مادر فقط يك ششم حقّ دارد و بقيّه حقّ همان برادر خواهرها است ، و نيز فقها اختلاف نظر دارند در مفاد كلمه « اخوة » كه در آيه است آيا چند نفر لازم است تا سهم مادر منحصر بيك ششم بشود . در نظر بيشتر فقهاء شيعه وجود دو برادر و يا يك برادر و دو خواهر كافى است كه مانع مادر باشند از بيش از يك ششم ، و بقيّه ى فقهاء بعضى گفتهاند : بمناسبت اينكه كلمه ى اخوه جمع است و دو فرد را هم