خود دفاع كنيد . سدّى گفته است : يعنى اگر جنگ نمىكنيد بزيادى عدد خود وسيله سياهى لشكر ما بشويد . « لَوْ نَعْلَمُ قِتالًا » 167 آلوسى : چند معنى نقل كرده است : 1 - اگر قدرت بر جنگ مىداشتيم ، 2 - اگر مىدانستيم اين عملى است كه قابل انجام هست و ميان دو دسته تكافوا و برابرى خواهد بود . 3 - اگر مىدانستيم كه با ما هم جنگ دارند نه فقطَّ با شما . فخر : يعنى اگر مىدانستيم كه جنگى خواهد بود ما هم موافقت مىكرديم ليكن اين عمل جنگ نيست و خود را به هلاكت افكندن است . « يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ » 167 روح البيان : يعنى تا آن روز نفاقشان نمودار نبود ، و چون آن سخنها گفتند و كناره گيرى كردند آن روز نزديكى آنها بكفر نمودار شد . فخر : يعنى آنها به اين عمل و سخن به يارى كفار نزديكتر هستند چون كناره - گيرى آنها موجب كمى عدد مسلمين و جرأت كافران است . « فَادْرَؤُا عَنْ أَنْفُسِكُمُ » 168 تفسير ابى السعود : اين مسخره و استهزاء است به آنها و نصيحت ديگران كه اگر شما دانا و بينا هستيد مرگ را از خود دور كنيد . ( شعر ) ز پيش خطر تا توانى گريز و ليكن مكن با قضا پنجه تيز گرت زندگانى نبشته است دير نه مارت گزايد نه شمشير تيز سخن ما : همان است كه در ترجمه نوشتيم .