در تفسير عبده اين حديث را از چند نفر محدّثين مثل امام احمد و ابن ماجه و غيره نقل كرده است كه آن را صحيح شمرده‌اند و گفته‌اند يعنى مردم مانند پرندگان باشند كه صبح پى روزى مىروند و شب سير شده برمىگردند ، و نفرموده است كه مرغان در لانه شان بمانند و سير شوند . سخن ما : 1 - استفاده ى از عقل و فكر ديگران يكى از وسائل اوليّه ى تمدّن انسان است ، يك نفر كه ابتكار يا اختراع مىكند و يا از راهى مىرود و از طريقى كارى انجام مىدهد و ديگران از او تقليد مىكنند يا سرمشق مىگيرند و بتدريج همگانى مىشود اين هم در نتيجه ، با مشورت يكى است زيرا تفاوتى نيست كه اوّل از كسى رأى بخواهند و او راهنمائى كند و به آن رفتار شود ، يا بينند كه به آن روش عمل مىكند ، از او نپرسند و بروش او عمل كنند ، پس استفاده ى از فكر ديگرى يا بپرسيدن و عمل كردن است يا بديدن و پيروى كردن ، دين اسلام هم كه احكامش بموازات غرايز و تمايلات نفسانيّات انسانى معيّن شده است از اين اصل مهمّ حيات اجتماعى بر كنار نبوده است و ساكت يا بينياز نمانده است شخص پيغمبر هم با آنكه به او وحى و الهام ميشده است از اين احتياج طبيعى مستغنى نبوده است ، و البّته آنچه را ديگران لياقت فهمش را نداشتند و مختص بوحى بوده است همه چشم و گوش بسته اطاعت مى - كرده‌اند و غير آنچه مربوط بوحى است كه پيغمبر ( ص ) هم جز در موقع مقتضى نمىتواند بفهمد مانند بقيّه ى كارهاى زندگى با مشورت انجام مىشده است ، و احتياج به استدلال بر اين مطلب نيست كه پيغمبر در كارهاى زندگى با همان اصول و وسائل عمومى رفتار مىكرده است و وسيله ى خاصّ براى كارهاى خود نداشته است و استفاده از فكر و عمل ديگران هم يكى از لوازم اصلى زندگى است ، چنان كه در تفسير عبده نقل شده است : در مسافرت براى جنگ بدر پيغمبر در منزلى فرود آمد حباب بن منذر بن جموح عرض كرد : خدا بوسيله ى وحى اينجا را براى شما معين فرمود كه همه يك قدم پس و پيش نگذاريم و اگر از نظر نقشه ى جنگى و مصالح روز و معارضه ى با دشمن است اينجا مصلحت نيست و مردم را كوچ بده تا به آن جا كه مقتضى