و بمفاد « أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ » نيروى خشم و غضب آنها در برابر دشمن به هيچ چيز آرام نشود مگر كشته شوند يا دشمن نابود شود كه موجب خشم براى آنها نماند ، اين است معنى بشارت و اطمينان دل بوعده ى رسيدن كمك بوسيله ى ملائكه كه قوّهء غضبيّه و احساس خشم در انسان به جائى برسد كه چيزى حسّ نكند مگر نابودى خود يا دشمن و به همان نسبت نيروى بدنى هم تقويت مىشود چون وقتى انسان نيروى خود را بيك سو متمركز كرد ديگر قواى او هم كمتر كار مىكنند مثلا وقتى يك متخصّص مشغول آزمايش هست حركت اشخاص اطراف يا سرد و گرمى هواى اطاق و يا ديگر پيش آمدها در او كمترين تأثير ندارد بواسطه ى اينكه آن حواسّ كه بايد اينها را دريابد بتبع و پيروى آن حسّ مشغول به كار از عمل بازمانده‌اند ، پس حسّ خستگى و ضعف مجاهدين اسلام در برابر خشم و حبّ غلبه بكلَّى نابود شده تا آخرين لحظه ى جنگ خسته نمىشدند و در برابر هر شخص قويتر از خود توانا بودند و مقاومت مىكردند . 4 - با توجّه بمطلب سابق شماره هاى يك و سه آيا چه مناسبت داشته است كه پيغمبر ( ص ) از مردم بپرسد عدّه ى سه هزار نفرى ملك براى كومك كافى است يا نه ؟ و بعد وعده ى كومك بوسيله ى عدّه ى بيشتر داده شود ؟ آنچه به نظر مىرسد : در مرتبه ى اوّل بطورى كه در مقدّمه ى پنجم از شماره ى دوّم نوشتيم چون قواى مرموز طبيعت را كه انسان نمىتواند تشخيص بدهد ملك مىنامد . اين كله در خاطره ى اعراب بوده است و معتقد بوده‌اند كه قواى غيبى يعنى ملائكه بمردم كومك مىكنند اين عقيده ى آنها كافى بود كه نيروى خشم و مقاومت آنها تقويت شود و مطمئنّ شوند كه هيچ قوّه اى در برابر آنها نمىتواند مقاومت كند چون موجبات غيبى و فوق ادراك با آنها همراه است زيرا شخصيّتى مثل پيغمبر ( ص ) كه ترديد در صدق سخنش نبود اين طور وعده داده است ، بديهى است اين جمله هاى قرآن از مبدأ عالى كه ما فوق نيروى ديگر مردم است صادر شده است ، نه به منظور دروغ يا اغفال و گول زدن بوده است بلكه يك حقيقتى را به اندازه ى فهم مردم بيان كرده است و معنى اعجاز همين است كه حقايق و واقعيّات بحدود و اندازه ى