كشت . اين بر پيغمبر گران آمد و تا يك ماه آنها را نفرين مىكرد اين آيه نازل شد و درستتر آن است كه آيه در احد نازل شده است چون با سياق كلام مناسبتر است . و هم مجمع نقل كرده است : گفته‌اند چون پيغمبر ديد گوش و بينى و اعضاى حمزه عموى آن حضرت را كفّار قريش بريده‌اند فرمود اگر بر آنها مسلَّط شوم سختتر از اين تلافى خواهم كرد ، اين آيه نازل شد . و معنى اينكه بپيغمبر گفته شده است كار آنها با تو نيست ، با اينكه رهبرى و مصلحت خواهى و سعادت آنها با پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم است مقصود آن است كه نتيجه ى كار و بيچاره شدن و مورد لعن و نفرين قرار دادن آنها با تو نيست و يا مقصود آن است كه در برابر قدرت خداوند اين دعا و گله گذارى و آنچه تو بگفتى تأثير ندارد و كار تو نيست . « أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ ) * - تا آخر » 128 فخر : فرّاء و زجّاج در ارتباط جملات اين آيه دو نظر دارند : 1 - جمله ى : « أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ » مربوط و معطوف است بر جمله ى « او يكبتهم » تا معنى چنين باشد : يارى از جانب خدا است به اين جور كه از گروه مردمان كافر كم مىكند يا نابودشان مىكند يا مىبخشد و توبه شان مىپذيرد ، و يا عذابشان مىكند ، و جمله ى « لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ » مربوط به پيش و بعد نيست و خود معنى جداگانه دارد . 2 - جمله ها مربوط به يكدگر هستند و معنى چنين است : كار آنها با تو نيست مگر اينكه خدا توبه شان بپذيرد و بيامرزد آنها را ، آنگاه تو شاد شوى يا آنكه آنها را عذاب كنيم ، پس رنج دل تو از آنها آرام شود ، و نيز خلاصه ى آنچه امام فخر در معنى اين جمله نوشته است : چون توبه بمعنى پشيمانى از كارهاى گذشته و آهنگ خوددارى از آن است در آينده و هر دوى اينها مولود اراده و كراهت هستند ، پس معنى يتوب اللَّه عليهم آن است كه خدا در دل آنها ايجاد مىكند موجب توبه را كه پشيمانى از گذشته و اراده ى ترك آينده است . ولى معتزله گفته‌اند : يعنى به آنها مهربانى مىكند يا توبه ى آنها را مىپذيرد . ترجمه و تلخيص كلام كاشانى در تأويلات : چون آدمى خود را بحقّ و حقيقت