تحريك و مراعات شده است . پس خلاصه‌ى آنچه از اين آيه مىفهميم اين است كه با توجه بشأن نزول آيه و مقتضيات آن روز كاملا رعايت حقوق طرفين و جلوگيرى از تجاوز شده است با توجّه بمبادى انسانيّت . و از نظر افكار و عقايد امروز با تحريك احساس بشريّت و اشعار به اين كه افراد انسان با يكديگر برادر هستند حكم شده است بقصاص عادلانه و جلوگيرى از تجاوز و حس انتقام و عمل وحشيانه . و از نظر اصلاح اجتماع نسبت بانسانى كه با قصد كشتن و آهنگ نابود كردن شخصى همانند خود چنين عملى مىكند جز كشتن رفتارى ديگر كه متناسب با فطرت او و جلوگيرى از تكرار آن باشد متصوّر نيست زيرا مسلم است كه زندان وسيله‌ى جلوگيرى ديگران از چنين عملى نيست . و براى شخص قاتل اگر در شكنجه و اعمال شاقّه باشد خود عملى است مستلزم مرگ تدريجى براى او و اگر با آسايش و آزادى در محيط زندان باشد قدردانى و احسان به او است در برابر جنايتش . سعدى براى جلوگيرى از تجاوز جرم چنين گفته است : حكمت : سه چيز بى سه چيز پايدار نماند : مال بىتجارت . علم بىبحث و ملك بىسياست ، شعر : وقتى بلطف گوى و مدارا و مردمى باشد كه در كمند قبولآورى دلى وقتى بقهر گوى كه صد كوزه‌ى نبات گه‌گه چنان به كار نيايد كه حنظلى پند : رحم كردن بر بدان ستم است بر نيكان و عفو كردن ظالمان جور است بر مظلومان . در قانون مجازات نوشته است : بسال هزار و ششصد و ده ميلادى قانونى در فرانسه تصويب شد بنام قانون جزاى 1810 كه علاوه بر كشتن قاتل كسى كه سكه‌ى قلب ميزد يا ايجاد حريق مىكرد مجازاتش كشتن بود .