مجمع : اين جمله مورد استفاده‌ى فقهاء است كه مجازات لازم و قطعى نيست و مقصود از كلمه‌ى « كُتِبَ » در اوّل آيه براى بيان لزوم برابرى و تساوى در مجازات است كه از حدّ و اندازه‌اى معيّن تجاوز نكنند و اگر مجازات لازم بود عفو و گذشت معنى ندارد پس مخيّر هستند در مجازات و گذشت . و معلوم است كه اين دستور در آنجا است كه فهميده و دانسته كسى را بكشد و باصطلاح قتل عمد باشد . * ( مِنْ أَخِيه ) * - 177 مجمع : كلمه‌ى اخيه مقصود برادر دينى قاتل است كه خود مقتول باشد يا بازماندگان او كه طرف با قاتل هستند و او را به بخشند و در اين كلمه اشاره لطيفى است كه بازماندگان مقتول با قاتل برادر دينى و هم مسلك و داراى يك مذهب هستند و روابط معنوى بواسطه‌ى اين پيشآمد ناگهانى بريده نشده است و دوستىشان برقرار است . * ( فَاتِّباعٌ بِالْمَعْرُوفِ ) * - 177 مجمع : 1 - يعنى پس از اينكه خويشاوندان مقتول از قصاص و كشتن گذشتند بايستى از روش متعارف و مرسوم مردم تجاوز و زياده طلبى نه كنند و ديت بيشتر نخواهند و اين معنى از ابن عباس است و ديگران و هم از امام صادق ع نقل شده است 2 - يعنى پس از آنكه خويشاوندان مقتول بخشيدند بايد قاتل خوشرفتارى كند و كوشش در پرداخت ديت كند . * ( وَأَداءٌ إِلَيْه بِإِحْسانٍ ) * - 177 ابو الفتوح نوشته است : و دهنده را فرمود : كه او نيز باحسان دهد تعلَّل نكند و دعوى اعسار و عدم نكند . * ( ذلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ ) * - 177 فخر : حكم بقصاص و ديه تخفيف و تسهيلى است از طرف خدا چون يهود موظَّف