حسن بن محمد بن حسن قمى ( مترجم : قمي )

84

تاريخ قم ( فارسي )

بوده است و سراها و بناهاى او بطخرود به دو معروف و مشهورند . هريسان ، برقى روايت كند كه اين ديه را داراى بن دارا بنا كرده است و بنام درمخريدگان خود نام نهاده است و بدين ديه از مماليك او يك را وريسان نام بوده است دارا گفت كه اين ديه بنام او نام كنيد پس بمرور ايّام تخفيف كردند و گفتند هريسان و چنين گويند كه از هريسان چهار هزار جريب انار دانه بمطبخ كسرى بمداين برده اند ، دارستان دارا بن دارا آن را بنا كرده است و آن را بدين نام نهاده است و گويند كه بدين ديه درختان بسيار بوده است بدين سبب آن را دارستان نام كرده اند ، فيستين ، اين ديه را بهرام بن جودرز بنا كرده است چون بموضع فيستين فرود آمد كيخسرو ملك او را گفت كجا فرود آمدى بهرام به زبان عجم گفت انوكه شاه اسبان پس گفت اينجا ديهى بنانه و آن را فيستين نام كن ، كمج ، كى بن ميلاد اين ديه را بنام خود بنا كرده است ، جونجران ، جانابنه بن ميلاد آن را بنا كرده است و گونغران نام نهاده است و سبب آن بوده كه از مردم اين ناحيت و مذهب ايشان ميپرسيدند و امتحان ميكردند و به زبان عجم ميگفتند چون ايران يعنى اهل اين موضع چه دين و چه مذهب دارند پس از اين جهت اين ديه را بدين لفظ نام نهادند ، طرخران اين ديه كيخسرو بنا كرده است و بدين ديه دواب او ميچريدند بدين سبب ترخران نام نهادند پس بمرور ايّام گفتند طرخران ، خسرها باد اين ديه را كيخسرو بنا كرده است و بنام خود نام نهاده و گويند كه كسرى پرويز بنا كرده است و روايت اوّل صحيح ترست ، وليسجرد ، اين ديه را وليس بن جودرز بنام خود بنا كرده است ، فاليزبانان ، از برقى روايت است كه اين ديه را وبيل صاحب باغ كسرى بنا كرده است روزى وبيل گفت به زبان عجم ايذن پاليزى شاهد كردن يعنى اينجا باغى توان ساختن پس آن باغ را بنا كرد و بدين نام نهاد ، ميلاذجرد ، ميلاذ بن جرجين آن موضع را بنا كرده است و آن آنچنان بوده است كه ميلاذ بدان موضع فرود آمده است و در آن وقت رودخانه بوده و جاى سيل كيخسرو ازو پرسيد كه تو كجا فرود آمدهء ميلاذ بفهلوى گفت بلايى فرود آمده‌ام يعنى