حسن بن محمد بن حسن قمى ( مترجم : قمي )

81

تاريخ قم ( فارسي )

تا بچشمهء كه آن را پر آف ميگويند يعنى بسيار آب و بدان چشمه آبه بنا نهاد و بواسطهء بسيارى آب آن چشمه آبه را آبه نام [ 1 ] نهادند و بدان دو كوشك بنا نهاد و سه كاريز آب بيرون آورد يكى را ورازجرد و يكى را وروجرد و يكى را وادى ديده و اسفندق نام كرد و جويى كه آن را ماذق ميگويند از رودخانه بنا نهاده‌اند از آبه مسكن خواص لشكر و جاى باز بستن اسبان بوده است كه معد و ساخته گردانيده بودند و آماده كرده از براى دشمن چون خروج كند بريشان و قهر كند ايشان را يا بشب ناگاه بريشان شبيخون كند و برقى در كتاب بنيان آورده است كه ميگويند كه فرعون از آبه بوده است و هر كس از اهل آبه كه تو او را بينى سرخ روى و ازرق چشم بدان كه او از نسل فرعون است . و همچنين برقى گويد كه سراى فضلويه متطبّب در آن از سراى فرعون بوده است و سراى و مسكن فرعون از دروازهء وزوا بوده تا دروازهء بنان بن موسى ، قردين ، راوى گويد كه ملك كيخسرو چون بكوه اندس و ماهين رسيد ديه قردين بنا نهاد و او را قردين از براى او نام نهادند كه ملك كيخسرو عمله و بنّا آن خود را روزى گفت گرديد اين [ 2 ] و بدين ديه ايوانى و درگاهى بزرگست و مشرف و اساس از سنگ و گچ است و بآجر و جص طاق بسته‌اند و آجرهاى آن بنرجات بعضى را در بعضى برده‌اند همچو دندانها و اين عمارت و بنا بزرگترين عمارتها و بناهاى عجم است بدين ناحيت پس از ايوان مداين ، و اساس آن از روى آب در قعر زمين به سنگ برآورده‌اند و اين ايوان بر آن بنا نهاده‌اند و بر راست و چپ و گرد بر گرد آن خانها و حجرِهاى آن آجر و گچ بنا نهاده‌اند و اكثر آن مندرس و ناپديد شده و آثار و علامات آن ايوان باقىاند و گويند كه اين ايوان از ايوان مداين بروزگار دراز قديمتر و كهنه ترست ، اندس ، ايضا كيخسرو بنا كرده است و سبب آن بود كه روزى او بصيد بيرون آمده و بكوه اندس رسيد دابّهء او برميد اصحاب خود را گفت كه دابّهء من برميد برين كوه برويد و تفحّص كنيد و بجوييد ، اصحاب متفرّق شدند و دابّه را طلب ميكردند پس درين ميانه در موضعى كه آنجا بود و آن را سوذره گفتندى يعنى به زبان عجم سه راه

--> [ 1 ] ( - خ ، ل : بنا ، [ 2 ] - گرديد اين معرّب شده و به صورت قردين در آمده است ،