حسن بن محمد بن حسن قمى ( مترجم : قمي )
78
تاريخ قم ( فارسي )
را بنام خود نام نهاد پس بمرور ايام گفتند اپروز ، راوند اين ديه راوند اكبر بن ضحاك بيوراسف بنا كرد و بدان نزول فرمود و گويند كه بيب بن جودرز كه آبه را بناحيت ساوه بنا كرده است اين ديه او بنا كرده است و بيب چون خواست كه به حضرت ملك رود از جى اصفهان بيرون آمد و براوند نزول كرد و از آنجا رحلت كرد و به آبه نزول فرمود راوى گويد كه بنا و عمارت راوند و آبه پس به يكديگر مانده است و اين روايت اخيره صحيحتر و روشن ترست ، قلعه هنزفر اين قلعه بر كوهيست كه معروف و مشهورست بدين اسم بنزديك سسه و ورازآباد و اين قلعه آن قلعه ايست كه چون ارجاسف ملك ترك بر مملكت بشتاسف ملك عجم غلبه كرد بشتاسف درين قلعه رفت و حصار كرد و حصن و حرز خود ساخت راوى گويد كه ركن الدوله بر آبادان كردن اين قلعه عزم كرد و ديگر عزم بر آن باطل گردانيد ، راوى گويد كه ابو موسى اشعرى بر دست بعضى از رئيسان لشكر خود رستاق قاسان بجنگ فتح كرد و نيز گويند كه نفس كاشان نيز ابو موسى اشعرى فتح كرده است ، فراهان ، فراهان بن همدان بنا كرده است ، اسكن ، برادر او ركن بن همدان آن را بنا كرده است ، فارسه ، فارس بن فراهان آن را بنا كرده است ، بهبوداناباد ، بهبود بن همدان آن را بنا كرده است ، ولاشجرد ، ابن مقفع گويد كه اين ديه بلاش بن فيروز بنا كرده است ، جوخواست اين ديه جوخواست بن خراسان بنا كرده است و بنام خود باز نهاده ، بورقان ، پوران دختر كسرى آن را بنا كرده است ، ولانجرد ، والان بن فراهان اكبر بنا كرده است ، وارود ، راوى گويد كه اين موضع بيابانى بوده است و زنى گوسفندانرا بدين بيابان مىچرانيد و كودكى خرد با خود همراه داشت گرگ آن كودك را برگرفت و روى در بيابان نهاد و آن زن در پى گرگ مىدويد و فرياد و افغان ميكرد و به زبان عجم ميگفت وا رودا يعنى وا پسرا و رود به زبان عجم كودك بود پس اين موضع را از براى اين وارود نام نهادند ، رستاق طبرش ، روايتست از ابن مقفع كه ضيعتهاى آن را طبرش بن همدان بنا