حسن بن محمد بن حسن قمى ( مترجم : قمي )
75
تاريخ قم ( فارسي )
و چنين گويند كه قاسان اكبر ابن الضحاك است كه او را بيوراسف ميخواندند و قاسان اصغر پسر افريدونست و قول او بنزديك ايشان درست و روشن ترست و گويند كه قاسانرا نام نهادهاند برود خانهء كه او را به زبان عجم كاسه ميگويند و گويند كه قاسان دريا بوده است و آن را كاس رود خواندهاند و اوّل موضعى كه از آن آب بازخوشيد موضع بطريده بود و اين بطريده بلند ترين موضع است پس چون آب بطريده كم شد و زمين او ظاهر گشت به زبان عجم گفتند كه پديد آمد پس از بهر اين بطريذه نام نهادند و بعد از آن موضع درام ظاهر شد و گفتند در انبر يعنى مجمع شعب پس ازين جهتست آن را درام نام كردند و گويند كه نام او در اصل درِ ارام بوده است يعنى در شادى پس تخفيف كردند و گفتند درام و نيز گفتهاند كه فرعون موسى [ 1 ] ازين ديه بوده است و برقى روايت كند از آن جمله كه عجم دران غلو كردهاند از وصف بيوراسف يكى آنست كه گفتهاند كه بيوراسف زمين قاسانرا باز گردانيد و ظاهر آن باطن گردانيد و بقاسان رودخانه نبوده است امّا كاريز آن به نسبت با كاريزهاى آن ناحيت بيشتر و زيادتتر بودهاند و بيوراسف به هيچ موضعى و جايى نگذشتى الا كه به اهل آن موضع چيزى بميراث بگذاشتى چنانچ باصفهان اطعمه و حلوا بگذاشت و از ايّام او الى يومنا هذا طعامها گزيده و حلواهاى گوناگون باصفهان موجودند و بقاسان حيلت و دروغ بگذاشت و بقم ظلم و جور و نيكو نوحه كردن بگذاشت و برى غدر و مكر و خديعه و آنك مردان آن كم از رن باشند و اختيار ايشان بدست زنان باشد و مادگى بريشان غالب باشد و بهمدان بهتان و دروغ گفتن و سبكى اظهار كردن و ديگر از وصف بيوراسف كه عجم در او غلو كردهاند آنست كه عجم ميگويند كه افريدون بيوراسف را در ريسمانى بست او ريسمان را بكشيد و با ريسمان بگريخت افريدون در پى او برفت او را يافت بموضعى كه امروز برابر قم است و معدن نمك است در آنجا به قضاى حاجت نشسته بود و غايت او نمك شده و معدن نمك گشته و نمك قم و حوالى از آنجاست برقى گويد كه نمك قم پاكيزه ترين و خوبترين نمكهاست زيرا كه آن آبيست كه در آن حالت كه فسرده مىشود صافيست و هيچ خاك با آن آميخته نشده است و ديگر نمكها
--> [ 1 ] - فرعون موسى يعنى فرعون معاصر موسى ،