همچنانچه قم در اصل كُميدان بوده است بعد از آن اختصار كردند و معرّب گردانيدند و گفتند قم و كُميدان نام ده بوده است و ايشان نام ده و نام رستاق كه كُميدان ديه بوده از ديههاى او يكى گردانيدند گاهى كميدان گفته‌اند و مرادشان ديه كُميدان بوده است و گاهى كُميدان گفته‌اند و مرادشان مجموع ديههاى هفتگانه بوده است كه كُميدان يكى از آنست همچنانچه اردستان اسم رستاق است و نام ديه كه قصبهء آن رستاق است پس سبيل و طريق انقلاب كُميدان با قم كه آن اسم قريه و رستاق است همچو طريق و سبيل كوره اردستانست ، و چنين گويند كه نام اين ناحيت در آخر ايّام مملكت فرس از ايّام قباد تا بايّام و زمان جرد ويران آبادان كرد كواد [ 1 ] بوده ويران يعنى خراب آبادان كرد كواد يعنى قباد عمارت كرد و آبادان گردانيد سبب آنك چون قباد بدين ناحيت ميگذشت در آن روزگار كه پيش ملك هياطله ميرفت چون بدين ناحيت رسيد در غايت خرابى بود از خرابى او پرسيد گفتند كه هيچ ملكى از ملوك هر ناحيت و موضعى را كه اسكندر آن را خراب كرده است بعمارت و آبادانى آن رغبت نميكند و نمىفرمايد چون قباد بدار الملك خود مراجعت مينمود چون بدين ناحيت رسيد بفرمود تا آن را عمارت كردند و بدين نام نهادند و كوره اصفهان را به دو شقّ كرد يكى شقّ جى و يكى شقّ تيمره و اين شقّ تيمره را بدين اسم نام كرد و همچنين چون عرب بدينجا آمدند و فتح اين شقّ بر دست رؤساى مقدّمهء لشكر احنف بن قيس ميسّر شد و احنف بتيمره مقيم بود و عرب اين كوره را هم شقّ تيمره نام كردند و اين اسم بر وى باقى بماند تا آنگاه كه رشيد آن را كوره گردانيد پس كوره و شهر را هر دو قم نام كردند بدين دستور كه ما ياد كرديم ، نواحى و رساتيقى كه خارج از تيمره بودند مجموع داخل تيمره گردانيدند تا غايت كه ديوان خراج از فارسى با عربى كردند من رُسْتَاقِ قَاسَان من شقِّ دِرَامْ [ 2 ] وَمن شقِّ آبْرُوزْ و ذكر نواحى كه با تيمره ضمّ كرده بودند مجموع ياد نميكردند بلكه بر يكى اقتصار ميكردند و مجموع را بدان نسبت ميكردند و همچنين حمزه روايت كند كه اين ناحيت

--> [ 1 ] - كواد و كوات همان غباد يا قباد پدر كسرى انوشيروان پادشاه ساسانى است ، [ 2 ] - در كتاب محاسن اصفهان ما فروخى شقّ دارم ضبط شده است ،