آبهاى تيمره و انار بود آن را قم نام نهادند و بعضى ديگر گويند چنانچ ياد كرديم كه قبضهء قم مجمع و مستنقع آبهاى تيمره و انار بود و او را از هيچ طرف منفذى و رهگذرى نبود بحوالى و جوانب آن چندين علف زار و مرغزار بواسطهء كثرت آب پيدا شده بود و از جوانب و اطراف رُعات و شبانان بواسطهء علف گرد بر گرد آن خيمه زدند و خانها بنا نهادند و مأوى ساختند و آن خانهاى ايشان را به فارسى كومه [ 1 ] نام نهادند پس بسبب مرو ايّام و زمان درين اسم تخفيفى واقع شد و گفتند كُم پس آن را معرّب گردانيدند و گفتند قم بعد از آن جويى از آن موضع روان گردانيدند با موضعى به راه رى كه آن را قارص گويند بمرور ايّام كه آب در آن موضع روان ميشد و از هر جانب خاك را فرا ميگرفت تا آنگاه كه رودخانهء گشت و آبهاى تيمرتين و انار در آن روان ميشد و چنين گويند كه برابر تيمره و برق رود چشمهء بود بسيار آب بديهى كه آن را كُب مىگفتند بيشترين اين آب كه به زمين قم جمع ميشد از چشمهء كُب رود بود يعنى از وادى كُب بعد از آن كُب رود را معرّب گردانيدند گفتند قمرود و همچنين احمد بن [ ابى ] عبد الله [ 2 ] برقى گويد كه اين چشمه و اين موضع اسكندر بينباشت ، چنين گويند كه كبشها و گوسفندهاى بزرگ را دست و پاى محكم مىبست و سر ايشان مىبريد و ايشان را با گوشت و پوست و دست و پاى در منبع آن آب مىانداخت و بعد از آن بفرمود تا خاك آوردند و بر سر ايشان ريختند و بپايها محكم كردند ، راوى چنين گويد كه من اين موضع و چشمه را ديدم كه آب از آنجا بيرون مىآمد نه بسيار ، اهل قم از روان كردن آن آب ابا ميكردند و منع مينمودند از سبب آنك نباشد كه بدان آب غرق شوند و همچنين آل سعد اشعريان كه بقم غلبه شدند از اخراج اين آب منع مىكردند ، و چنين گويند كه قم را در قديم الايّام صفرا نام نهادند و صفرا خواندند و در روزگار عجم تا آنگاه كه آل سعد بن ملك نزول كردند بقم آب عزيز الوجود و كم بوده است و در كتاب سير الملوك عجم چنين آورده‌اند كه چون بهرام گور [ 3 ] بجانب

--> [ 1 ] - كومه خانهء را گويند كه از نى و علف سازند و گاهى پاليزبانان در آن نشسته محافظت فاليز و زراعت كنند و گاهى صيادان در كمين صيد نشينند ( برهان قاطع ) ، [ 2 ] - در اصل احمد بن عبد الله برقى ضبط شده است وى همان احمد بن ابى عبد الله برقى است كه ياقوت از حمزهء اصفهانى نقل مىكند كه : و قال حمزة بن الحسن الاصبهانى فى تاريخ اصبهان احمد بن ابى عبد الله البرقي كان من رستاق برق رود [ 3 ] - در اصل نسخه : بهرام جور ،