حسن بن محمد بن حسن قمى ( مترجم : قمي )

190

تاريخ قم ( فارسي )

پذيرفت پس بضرورت وزراء و عمّال بعد از آن در باب امر خراج از مساحتها با ضمانات و مقاطعات عدول كردند ، راوى گويد كه اهل همدان و دينور با بعضى از خلفا بسبب گرانى خراج خويش تظلَّم كردند و شكايت نمودند [ كه ] ايشان [ را ] مخيّر گردانند اهل همدان در خواه و التماس كردند كه از بقايا جهت ايشان هزار هزار درهم بيندازند پس آن قوم كه بر ايشان مال سال گذشته مانده بود [ 1 ] بدان بهرمند شده و ديگران از آن محروم شدند و اهل دينور اختيار كردند كه از وضعيتهاى ايشان بعضى تخفيف كنند پس چنان كردند نفع و فايدهء آن به همه مردم برسيد و از پس ايشان بفرزندان ايشان و شرط كردند كه عمال هر يك سال ارتفاع هر ضيعهء كه اهل آن حاصل كنند و بدست آرند باز بينند و چون واقف شوند و بر آن چيز كه در دست ايشان بگذارند تا ديه را بدان باصلاح آرند و هر سال مثل آن ازيشان طلب دارند و بستانند ، راوى گويد كه آفت همدان از بسيارى برفست و اندكى آن اما بسيارى برف كشت را قطع ميگرداند و زراعت را باز پس مىاندازد و اما اندكى برف سبب اندكى آب مىشود و بسبب آن كروم در غله مىافتد و چشمها خوشيده ميگردند و كشت از پى آن نقصان مىپذيرد ، راوى گويد كه ضيعت محصّل بدينور در دست عامل بود تا يك سال بر ارتفاع آن واقف شد پس آن ضيعت را بدان قدر ارتفاع به صاحبش داد و بهمدان از ضيعت محصّل هيچ [ 1 ] چيز به دو نميدادند الَّا در ايام احمد بن محمّد منصور بن بسام و آورده‌اند كه عجز هر رستاقى از رستاق همدان ديگر باره بر ساير ارباب خراج قسمت ميكردند چنانچ بهر هزار درهم ده درهم برسيد و بعد از آن به بيست درهم تا بسى درهم و همچنين گويد كه مصارفه هر هزار دينارى بيست و سه درهم بود پس با بيست و دو درهم و نيم آمد پس با شانزده درهم و چهار دانگ درهمى بعد از آن با هفده درهم و چهار دانگ درهمى بعد از آن عبيد الله بن سليمان پانزده درهم رد كرد پس از آن بر چهارده درهم و ربع درهمى قرار دادند پس از آن اهل خراج ثمن درهمى از براى جهبذ بگذاشتند پس با چهارده درهم و ثمن درهمى دستور و قانون گشت .

--> [ 1 ] - در اصل نسخه : پنج ،