مستحقّ عذاب يا محروم از ثواب گردد . حاصل آن كه بنده بايد چنان باشد كه هر گاه به توفيق الهى مرتكب فعل طاعتى شود ، در حركات و سكنات آن فعل مطَّلع حال خود باشد ، كه مبادا در آن حركات امر ناملايمى ، مثل قصد ريا ، يا مانند او ، از او صادر شود و به سبب او آن عمل باطل شود و همچنين هر گاه به عصمت الهى ترك معصيتى كند ، بايد باز از حال خود غافل نباشد ، كه مبادا قصد بدى از بابت كبر و عجب از او سانح شود . حاصل آن كه لفظ « توفيق » و « عصمت » در عبارت متن ، اشاره به تقسيم نعمتهاى الهى است ، چنان كه محقّقين گفته‌اند كه : جميع نعمتهاى الهى منقسم مىشود به دو قسم ، نعمت نفع و نعمت دفع ، نعمت نفع عبارت از اعطاى منافع و مصالح هر شخص است ، مثل استواى خلقت و لذّات جسمانى ، مثل طعام و شراب و لباس و نكاح و غير اينها ، و نعمت دفع ، عبارت از دفع كردن مفاسد و مضارّ است ، خواه داخلى مثل دفع آفتهاى نفس و امراض و علل بدنى ، خواه خارجى ، مثل دفع اذيّت و آزار موذيات ، از انس و جنّ و سباع و هوام و مانند اينها ، و نعمتهاى اخروى هم منقسم است به دو قسم ، نعمت توفيق ، مثل توفيق يافتن بر اسلام و ايمان و توفيق بر طاعت و عبادت ، نعمت عصمت ، مثل تبرّى از شرك و كفر و اجتناب كردن از فسوق و عصيان . و قوام ذلك كلَّه بالافتقار إلى الله و الاضطرار إليه ، و الخشوع و الخضوع ، و مفتاحها الانابة إلى الله تعالى مع قصر الامل . يعنى : محفوظ ماندن افعال و اعمال از اغواى شيطان ، نمىشود مگر به مدد و يارى خداوند عالم ، و متوسّل شدن به جناب او ، و اعتراف نمودن به عجز و شكستگى ، و توفيق از او خواستن و مدد از او طلبيدن در جميع كارها ، و كليد همه و عمده تر از همه ، ملازم بودن انابه و استغاثه است به جناب احديّت ، و كوتاه كردن اميد و آرزوها ، به دوام ذكر موت ، كه هادم اللَّذات است . و عيان الوقوف بين يدي الجبّار .