حمد الله مستوفي قزويني

586

تاريخ گزيده

جغتاى خان ابن چنگزخان ، به حكم پدر ، پادشاهى ما وراء النهر و بعض خوارزم و بلاد ايغور به دو مفوض بود . ميان او و اوكتاىقاآن مصادقت تمام بود و او يك سال پيش از اوگتاىقاآن در گذشت . قراهولاگو بن مواتكان [ 1 ] بن جغتاى خان به حكم وصيت چنگزخان بر جاى او پادشاه شد و در عهد گيوگخان معزول گشت و پادشاهى به ييسوخان [ 2 ] بن جغتاى خان تعلق گرفت و در عهد منگوقاآن ، ييسوخان عزلت يافت و قراهولاكو پادشاه شد . بعد ازو بنام پسرش مباركشاه معين گشت و مدبر كار مادرش بود [ 3 ] . پس اپشغان [ 4 ] خان بن بورى [ 5 ] بن مواتكان بن جغتاى خان برو خروج كرد و آن ملك از دست مباركشاه بيرون برد و پادشاه شد . الغوخان بن بايدر بن جغتاى خان برو خروج كرد و او را بكشت و پادشاه شد . بعد ازو به حكم قبلاىقاآن مباركشاه بن قراهولاكو باز پادشاه شد و براق بن ييسون دوا بن مواتكان بن جغتاى خان با او شريك گشت و بحسن تدبير او را از پادشاهى دور كرد و بسلاح دارى خود آورد . بعد از براق ، برادرش نيكپاى [ 6 ] پادشاه شد . پس ازو ، توقا تيمور بن قداقچى ساچان [ 7 ] بن بورى بن مواتكان بن جغتاى خان پادشاه شد . پس از وى ، دوا پسر براق پادشاه شد . بعد ازو ، پسرش ايسنبوقا پادشاه شد . بعد ازو برادرش كبك پادشاه شد . پس ازو ، ايلچيكتاى بن طاشتمور پادشاه شد . [ بعد ازو ترمه شيرين پسر دوا پادشاه و مسلمان گشت و اكثر قومش به تبعيت او اسلام يافتند و بسبب او كار دين در آن ملك قوت گرفت . ] [ 8 ]

--> [ 1 ] - در جامع التواريخ اين اسم « مواتوكان » ضبط شده ولى در نسخ گزيده همه جا : مامكان . اين مواتوكان در ضمن محاصرهء قلعهء با ميان به زخم تير كشته شده است . [ 2 ] - صحيحتر آنكه : ييسومنگو ( مونككا ) [ 3 ] - جامع التواريخ : « قراهولاكو باولوس نارسيده در راه وفات يافت و خاتونش اورقنه خاتون دختر تورالچى گوركان از قوم اويرات او را بكشت بموجب يرليغ و خويشتن بجاى شوهر پادشاهى مىكرد » ص 544 . [ 4 ] - جامع : ابيشغه . [ 5 ] - به صورت بوزى هم ضبط شده - وى بعد از قوريلتاى 7 ربيع الاول سال 649 كشته شد . بدين معنى كه پس از قوريلتا ، در مجلس ضيافتى كه بدين عنوان ترتيب يافته بود ، بر اثر مستى به با تو دشنام داد و با تو او را كشت . [ 6 ] - ظاهرا نيكپاى پسر عموى ييسون دوا پدر براق است . نه برادر براق . [ 7 ] - زمباور قدامى ضبط كرده . [ 8 ] - ق ندارد .