بهرام بن يزدگرد بن شاپور بن شاپور ذو الاكتاف بن اورمزد بن نرسى بن بهرام بن بهرام - بن بهرام بن اورمزد بن شاپور بن اردشير بن ساسان . [ 1 ] آخر ملوك عجم بود . چون شيرويه بن پرويز ، اقرباى خود را مىكشت ، دايه اش او را بفارس گريزانيد و آنجا بپرورد و او بطبع عزلت خواستى . چون از آن تخمه جز او نبود ، پادشاهى به دو دادندى . در زمان او كار اسلام قوى شده بود و دولت عجم ضعيف گشته . [ امير المؤمنين ابو بكر [ 2 ] رضى الله عنه ] ، در عهد او رحلت كرد و خلافت با [ امير المؤمنين عمر رضى - الله عنه ] [ 3 ] رسيد . سعد وقاص را با لشكر بسيار بجنگ عجم فرستاد . يزدگرد ، رستم فرخ زاد را برابر فرستاد . رستم فرخ زاد منجم بود ، مىدانست كه دولت اكاسره به آخر رسيده است . [ خواست صلح كند ، ميسر نشد ] [ 4 ] . رستم فرخ زاد ، در آن جنگ كشته شد . عرب قوت گرفت . يزدگرد از عراق عرب بخراسان رفت و پناه به [ امير لشكرش ] [ 5 ] ماهوى سورى برد . لشكر عرب بخراسان رفتند . در مرو الرود دو ماه با او حرب كردند . او ازيشان منهزم پيش ماهوى سورى رفت . ماهوى او را لشكر داد . او هوس عراق كرد . باز خبر يافت كه [ بيژن ] [ 6 ] پادشاه تركستان ، قصد ايران دارد . بجنگ او رفت . ماهوى با بيژن [ 7 ] متفق شد . با يزدگرد جنگ كردند . يزدگرد بگريخت و در آسيائى پنهان شد . شخصى ماهوى را از حال او خبر داد . حكم بقتل راند . بفرمان ماهوى ، يزدگرد را در آن آسيا بكشتند ، به زمان خلافت امير المؤمنين عثمان رضى الله عنه . بيژن پادشاه تركستان [ بكين او ] [ 8 ] ماهوى سورى را با فرزندانش بكشت و سوخت . [ 9 ] مدت پادشاهى يزدگرد

--> [ 1 ] - در نسخ م ، ك ، ر ، نسب وى تا پرويز بيشتر نيامده [ 2 ] - ف ، ر : ابو بكر - ك : ابو بكر صديق - م : ابو بكر صديق رضى الله عنه . ب : امير المؤمنين ابو بكر صديق رضى . . . [ 3 ] - ر ، ف ، ب : عمر خطاب - ك : عمر [ 4 ] - ك : مىخواست كه كار بصلاح رسد ، ميسر نمىشد - ب ، ر : مىخواست كه به صلح رسد ، ميسر نشد . - م : مىخواست كه صلح كند - ف : مىخواست كه به صلح ميسر شود ، نشد . [ 5 ] - ف : پناه بامير لشكرش برد ماهوى سورى - م : امير ماهوى - ك ، جملهء « و پناه . . . برد را ندارد . [ 6 ] - ق : بيجن - ب [ 7 ] - بيژن پادشاه ترك - ف : بيژن ترك [ 8 ] - م ، ك ، ندارد [ 9 ] - ازين ببعد در نسخهء ر ، نيست