حمد الله مستوفي قزويني
104
تاريخ گزيده
بديار بكر و بحرين بدرياى فارس و [ بركه ؟ ] [ 1 ] بقزوين كه اكنون ديهيست و [ بهمنشير ] [ 2 ] به گيلان كه اكنون كرجيان مىخوانند و نه در بيابان سيستان و كرمان و شهرى [ 3 ] از مداين سبعه به عراق عرب [ بغربى دجله ] [ 4 ] و آن را اكنون اثر نيست . و آب زنده رود اصفهان در ميان رعايا بخش كرد و نصيب هر ولايت مقرر گردانيد . از سخنان اوست : ملك بى لشكر نتوان داشت و لشكر بى مال و مال بى عمارت حاصل نشود و عمارت بى عدل ميسر نگردد و عدل بى سياست صورت نبندد . ملك و دين توأمانند . دين اصل است و ملك نگهبان او ، هر چه بى اصل بود نپايد و هر چه بى نگهبان بود ، زود بزوال آيد . [ 5 ] لذت عفو خوشتر از لذت انتقام كه نتيجهء اين شكر است و نتيجهء آن پشيمانى . عدل شهريار بهتر از فراخى روزگار . بخل ويران كنندهء بناى كرم است . خردمند باش و [ اندوه دنيا ] [ 6 ] . مخور [ بى گنه ] [ 7 ] باش و از كس مترس . راستى كن تا همه كس ترا استوار دارند . بفرهنگ آموختن جهد كن تا دانا گردى . سپاس دارى كن تا مستحق نيكى باشى . بزرگ منش [ يعنى متكبر ] [ 8 ] مباش ، تا همه كس ميل به تو كند و [ دوستى ] [ 9 ] جويد . دانايان را نيكودار تا [ نيكونام ] [ 10 ] شوى . پادشاه را فرمان بردار باش تا بجان و مال ايمن باشى . چنان كن كه هميشه بيم دوزخ و هول محشر به ياد دارى ، تا رستگار شوى . به هيچ حال بر سوگند خوردن ، دليرى مكن . گذشته را ياد [ ميار ] [ 11 ] . بدانچه هنوز [ نرسيده باشى ] [ 12 ] اندوه مخور . [ به هيچ وجه ] [ 13 ] حيلت و منافقى مكن تا از همه اندوهى رسته باشى . بر حسودان مال خود عرض مكن .
--> [ 1 ] - ب : ؟ ؟ ؟ يكه - ك ، م ، ر : بركه - ف : مكه . در كتاب حمزه اين اسم نيامده است . [ 2 ] - ب : بهمنشيو - ك ، ر : بهمشير - م : بهمشر - ق : نهمس [ 3 ] - و بالسواد به اردشير و هى غربى المدائن ( طبرى ، جلد اول 479 ) [ 4 ] - در ، ب ، ف ، نيست . [ 5 ] - ازينجا تا ستارهء صفحهء بعد از نسخهء ب افتاده [ 6 ] - ف ، م ، ك : اندوه و تيمار . ر : تا اندوه و تيمار نخورى [ 7 ] - ر : گنه كار مباش - ف : بى كژ [ 8 ] - در ، ف نيست . [ 9 ] - م ، ك : دوستيت . ف : [ دوستى جويد ] را ندارد . [ 10 ] - ف : نيك مردم [ 11 ] - ف : مكن [ 12 ] - ق : نرسيده [ 13 ] - فقط ، ب ، ف