فهو شر من البهائم " . ( 1 ) واين آفرينش آن چنان بديع است كه بعد از تسويهء پيكر أو ودميدن روح مضاف به حق سبحانه وتعالى در أو ( 2 ) ، خلقتى استثنايى از تمام موجودات پيدا كرد ، كه عظمت آن از جملهء ( ثم أنشأناه خلقا ءاخر فتبارك الله أحسن الخلقين ) ( 3 ) پيداست . آدمي درك مى كند كه براي زندگى محدود مادي ساخته نشده ، زيرا حكمت اقتضا مى كند كه ابزار متناسب با كار وكيفيت خلقت متناسب با هدف باشد . اگر زندگى انسان محدود به حيات دنيوي بود براي أو ادراك حيواني وشهوت وغضبى كه جلب ملايمات ودفع منافرات اين حيات را بنمايد كافى بود ، واعطاء عقلي كه عاشق علم نامحدود وآراستگى به زيور كمالات اخلاقى وعملي است ، وفطرتى كه هر مقام ومنزلتي پيدا كند تشنهء مرتبهء بالاتر است ، دليل آن است كه براي زندگى نامحدود ساخته شده چنان كه در حديث نبوي است : " ما خلقتم للفناء بل خلقتم للبقاء وانما تنقلون من دار إلى دار " . ( 4 ) از طرفي حكمت حكيم على الاطلاق ايجاب مى كند كه هر استعدادي كه در نهاد أنواع كائنات قرار داده ، عوامل فعليت آن قابليت را هم مهيا نمايد ، زيرا افاضهء قوه اى كه هرگز به فعليت نرسد وطلبي كه به مطلب نايل نشود لغو است . علم وقدرت نامحدودى كه اگر استعداد ثمر به دانه داده ، آب وخاك وهوايى

--> 1 . علل الشرايع ، جلد 1 ، صفحهء 5 ( عبد الله بن سنان گفت : از حضرت أبى عبد الله جعفر بن محمد الصادق ( عليه السلام ) پرسيدم ، آيا ملائكة أفضل هستند يا بني آدم ؟ امام ( عليه السلام ) فرمود كه أمير المؤمنين علي بن أبي طالب ( عليه السلام ) فرمود : هر آينه خداوند عز وجل در ملائكة عقل بدون شهوت ، ودر بهائم شهوت بدون عقل ، ودر بني آدم هر دو را تركيب كرد ، پس كسى كه عقل أو بر شهوتش غلبه كند از ملائكة بهتر است ، وكسى كه شهوت أو بر عقلش غالب شود از بهائم بدتر است ) 2 . اشاره به آيهء كريمهء 29 از سوره ء حجر : فإذا سويته ونفخت فيه من روحي فقعوا له سجدين ( پس آنگاه كه آراستمش ودميدم در أو از روح خويش پس بيفتيد برايش سجده كنان ) 3 . سوره ء مؤمنون ، آيهء 14 ( بعد انشاء كرديم أو را آفرينش ديگرى پس بلند مرتبه است خداوند كه بهترين آفرينندگان است . ) 4 . بحار الأنوار ، جلد 6 ، صفحهء 249 ( براي فنا آفريده نشديد ، بلكه براي بقا آفريده شديد ، واين است وجز اين نيست كه از خانه اى به خانهء ديگر منتقل مى شويد )