آخرت وتأمين حقوق فرد وجامعه است ( من عمل صلحا من ذكر أو أنثى وهو مؤمن فلنحيينه حيوة طيبة ) ( 1 ) ومبناى آن بر علم وبرهان وپيروى نكردن از ظن وگمان است ( أدع إلى سبيل ربك بالحكمة ) ( 2 ) ، ( ولا تقف ما ليس لك به علم ) ( 3 ) ، ( إن الظن لايغنى من الحق شيئا ) . ( 4 ) با ملاحظهء آنچه گذشت مدلول اين حديث شريف روشن مى شود " إن أفضل الفرائض وأوجبها على الإنسان معرفة الرب والإقرار له بالعبودية " . ( 5 ) 6 - شرط رسيدن به معرفت وايمان به خداوند متعال : انسان در مقابل هر پديده اى در جستجوى پديد آورنده ء آن است ، وفطرت آدمي تشنهء پيدا كردن سرچشمهء وجود است . ولى بايد دانست كه گوهر ايمان ومعرفت خداوند متعال كه ارزشمندترين جواهر گنجينهء علم ومعرفت است به مقتضاى قاعده ء عدل وحكمت نصيب كسى كه آلوده به ظلم به ايمان ومعرفت خداوند است نخواهد شد ، زيرا حكمت را به نااهل دادن ظلم به حكمت واز أهل دريغ كردن ظلم به أهل حكمت است . وبايد دانست كه اعتقاد به نبود مبدأ ومعاد ممكن نيست مگر آن كه انسان احاطه به تمام هستى وسلسلهء علل ومعلولات پيدا كند ، ومبدأ ومعاد را نيابد ، وتا چنين ادراك محيطى محقق نشده ، يقين به نبود مبدأ ومعاد محال است ، بلكه آنچه ممكن است ندانستن مبدأ ومعاد است . بنابراين مقتضاى عدل وانصاف آن است كه كسى كه شك در وجود خداوند دارد ، قولا وعملا به مقتضاى شك عمل كند ، مثلا اگر كسى احتمال وجودي

--> 1 . سوره ء نحل ، آيهء 97 ( آن كس كه كردار شايسته كند از مرد يا زن وحال آن كه مؤمن باشد هر آينه زنده مى كنيم أو را به حيات پاكيزه ) 2 . سوره ء نحل ، آيهء 125 ( دعوت كن به راه پروردگار خودت به حكمت ) 3 . سوره ء اسراء ، آيهء 36 ( وپيروى نكن آنچه را نيست بدان علمي براي تو ) 4 . سوره ء يونس ، آيهء 36 ( وهر آينه گمان بي نياز نكند از حق چيزى را ) 5 . بحار الأنوار ، جلد 4 ، صفحهء 55 ( همانا برترين فرائض وواجب ترين آنها بر انسان معرفت پروردگار واقرار براي أو به بندگى است )