نكند ، ودر زمين خشك أو را تند ، ودر علف زار كند وبا مدارا براند ، وپشت أو را مجلس گفتگو قرار ندهد . واگر در كنار دريا سفره براي خود پهن كرد ، باقي مانده ء آن را در دريا بريزد كه حيوانات دريا از جوار أو بي بهره نمانند . ودر زماني كه كسى از وجود جاندارهاى ذره بيني خبري نداشت ، دستور داد در آب بول نكنند ، كه براي آب أهلي است . اين قسمت كمي از حقوق ووظايف انسان در مورد حيوان است ، كه از آن روشن مى شود در عدالت اجتماعي وحقوق انساني برنامهء اين دين چيست . برنامهء اين دين آبادي وعمران دنيا وآخرت وسلامت وقوت جسم وجان انسان است ( ربنآ ءاتنا في الدنيا حسنة وفي الآخرة حسنة وقنا عذاب النار ) . ( 1 ) به مقتضاى عدل وحكمت ووابستگى دنيا وآخرت وتن وروح به يكديگر به زندگى مادي ومعنوي انسان ، به اندازه ء ارزش هر يك پرداخت وفرمود : ( وابتغ فيمآ ءاتك الله الدار الآخرة ولا تنس نصيبك من الدنيا ) . ( 2 ) وبه آبادي دنيا ورفاه انسان كمال توجه را داشت ، ولى با نظر تبعي نسبت به دنيا واستقلالي نسبت به آخرت كه مقتضاى آفرينش دنيا وآخرت است ، ودرخواست انسان را از خدا ، حسنهء دنيا وآخرت قرار داد كه در بيان امام ( عليه السلام ) حسنهء دنيا به وسعت در رزق ومعاش وحسن خلق ، وحسنهء آخرت به رضوان خدا وبهشت تفسير شده است . به رشد اقتصادى خصوصا به زراعت وتجارت اهميت داد ، وبه حكم ( ولله العزة ولرسوله وللمؤمنين ) ( 3 ) مؤمن را به غنا وبي نيازى عزيز خواست ، ودر روايتي از حضرت صادق ( عليه السلام ) آمده است " وما في الاعمال شئ أحب إلى الله من الزراعة " ( 4 ) وأمير المؤمنين على ( عليه السلام ) به غرس وآبيارى نخلستان

--> 1 . سوره ء بقره ، آية 201 ( پروردگارا به ما بده در دنيا حسنه ودر آخرت حسنه وحفظ كن ما را از عذاب آتش ) 2 . سوره ء قصص ، آيهء 77 ( وطلب كن در آنچه خدا به تو داده است دار آخرت را ، وفراموش مكن بهره ء خود را از دنيا ) 3 . سوره ء منافقون ، آيهء 8 ( وبراي خداست عزت وبراي رسول خدا وبراي مؤمنين ) 4 . وسائل الشيعة ، جلد 17 ، صفحهء 42 ، كتاب تجارت ، أبواب مقدمات تجارت ، باب 10 ، حديث 3 ( ودر كارها چيزى نزد خدا محبوب تر از زراعت نيست )