كه " كاد أن يموت " . ( 1 ) ( الرحمن الرحيم ) و ( ملك يوم الدين ) به نماز گزار بال وپر خوف ورجا مى دهد ، وآدمي را به رحمت وعزت خدا آشنا مى كند ، ودر جملهء أول مغفرت وثواب ودر جملهء دوم مؤاخذه وعقاب مى بيند . ودر اين هنگام عظمت الوهيت وربوبيت ورحمانيت ورحيميت وفضل وعدل خدا قلب أو را تسخير واز غيبت به خطاب التفات مى كند ، وبا اين ادراك كه جز أو سزاوار پرستش نيست ، مى گويد : ( إياك نعبد ) وبا توجه به اين كه عبادت هم به هدايت وحول وقوهء اوست مى گويد : ( وإياك نستعين ) در ( نعبد ) مى بيند عبادت از بنده است ، ودر ( نستعين ) مى بيند به خداست ، كه ( لا حول ولا قوة الا بالله ) . در ( إياك نعبد ) نفى جبر است ودر ( إياك نستعين ) نفى تفويض ، وبه صيغه جمع مى گويد تا خود را جدا از مسلمانان نبيند ، ودر ( إياك نعبد وإياك نستعين ) هم كلمهء توحيد وهم توحيد كلمه را عملي مى كند . آن گاه كه وظيفهء عبوديت را انجام داد نوبت به دعا ودر خواست بنده از مولا مى رسد ، ومى گويد : ( إهدنا الصرط المستقيم ) علو همت انسانيت وجلال واكرام الوهيت اقتضا مى كند كه از أو ارزشمندترين گوهر را بخواهد ، وآن گوهر هدايت به صراط مستقيم است كه از هر افراط وتفريطي بر كنار است ، وخط مستقيم تعدد ندارد ، خدا يكى است وراه أو هم يكى است ، واين خط سيرى است كه از نقطهء نقص انسان شروع مى شود ( والله أخرجكم من بطون أمهاتكم لا تعلمون شيئا ) ( 2 ) وبه كمال مطلق منتهى مى گردد كه " ماذا وجد من فقدك وما الذي فقد من وجدك " ( 3 ) و ( وأن إلى ربك المنتهى ) . ( 4 ) ( صراط الذين أنعمت عليهم ) راه مستقيم راه كساني است كه مورد انعام خدا

--> 1 . بحار الأنوار جلد 46 ، صفحهء 107 ( نزديك بود كه بميرد ) 2 . سوره ء نحل ، آيهء 78 ( وخدا شما را از شكمهاى مادرانتان بيرون آورد در حالي كه چيزى نمىدانستيد ) 3 . بحار الأنوار ، جلد 95 ، صفحهء 226 ( چه چيز يافته آن كس كه تو را ندارد ، وچه چيز ندارد آن كس كه تو را يافته ) 4 . سوره ء نجم ، آيهء 42 ( وهمانا به سوى پروردگار توست انتهاى أمور )