آن بيابد مال خود اوست ، نه مال صيّادى كه قبلًا آن را صيد كرده و به ديگرى فروخته و نه مال فروشندگان قبل از او و احتياط مستحبّ آن است كه خمس آن را بدهد . ( 5 ) فاضل : ولى اگر ماهى بخرد و در شكم آن گوهرى بيابد مال خود اوست و لازم نيست به فروشنده و صياد خبر دهد و بنا بر احتياط واجب بايد خمس آن را بدهد . خوئى ، تبريزى : مسأله اگر كسى حيوانى را از قبيل ماهى بخرد و در شكم آن مالى پيدا كند ، اگر چه احتمال دهد كه مال فروشنده است ، لازم نيست به او خبر دهد و در حكم منافع كسب است ولى اگر آن حيوان از قبيل چهارپايان باشد لازم است به فروشنده اطَّلاع دهد و چنانچه او علامت دادمال اوست و الَّا مال پيدا كننده است ( خوئى : و در حكم منافع كسب است ) . سيستانى : مسأله اگر كسى حيوانى را بخرد و در شكمش مالى پيدا كند ، چنانچه احتمال دهد كه مال فروشنده يا صاحب قبلى آن باشد و آنها بر حيوان و آنچه در شكمش پيدا شده دست داشته‌اند ، بايد به آنها اطلاع دهد ، پس اگر مالكى براى آن نشناسد ، چنانچه به مقدار نصاب گنج باشد بايد خمس آن را بدهد بلكه به احتياط واجب اگر كمتر باشد نيز بايد خمس آن را بدهد و ما بقي ، ملك اوست ؛ و اين حكم در ماهى و مانند آن هم جارى است ، در صورتى كه در محلّ خاصى پرورش داده شود و كسى متكفل غذاى او باشد ؛ و امّا اگر از دريا يا رودخانه‌اى گرفته شده باشد ، اطلاع دادن به كسى لازم نيست . بهجت : مسأله اگر كسى حيوانى از چهارپايان را بخرد و در شكم او مالى از قبيل طلا و نقره باشد ، چنانچه احتمال بدهد مال فروشنده و يا فروشندهء قبل از او است ، بايد به او خبر دهد ، و تمام مراتبى كه در مسألهء گذشته در مورد خبر دادن گفته شد ، اينجاهم جارى مىشود ، ولى اگر در شكم ماهى دريا و يا آهوى صحرا و مانند اينها كه مالك مشخّصى ندارد ، مالى از قبيل طلا و نقره پيدا كرد ، اطَّلاع دادن به كسى لازم نيست و مانند وقتى است كه فروشندگان حيوان همه نفى مالكيّت كنند . بنا بر اين أحوط آن است كه بعد از پرداخت خمس ، بقيهء آن را صدقه بدهد ، اگر چه أظهر آن است كه اصلًا گنج نيست و از قبيل مالِ پيدا شده است . 4 مال حلال مخلوط به حرام مسأله 1813 اگر مال حلال با مال حرام به طورى مخلوط شود كه انسان نتواند آنها را از يكديگر تشخيص دهد و صاحب مال حرام و مقدار آن ، هيچ كدام معلوم نباشد ( 1 ) بايد خمس تمام مال را بدهد ( 2 ) و بعد از دادن خمس ، بقيهء مال حلال مىشود ( 3 ) ) * ( 1 ) خوئى ، تبريزى : و نداند كه مقدار حرام كمتر از خمس است يا زيادتر از آن . . سيستانى : و نداند كه مقدار حرام كمتر از خمس است يا زيادتر ، با دادن خمس آن حلال [ مىشود ] و بنا بر احتياط واجب بايد به كسى كه مستحقّ خمس و ردّ مظالم مىباشد ، بدهد . ( 2 ) تبريزى : بنا بر احتياط واجب بايد خمس تمام مال را به قصد ما فى الذمه اعمّ از