مالك مىشود و احتياط واجب اين است كه به اذن ولىّ امر باشد ، و بايد خمس آن را بپردازد ، و اگر غير مسلمان اخراج كند مالك نمىشود . و اگر كافر معدنى را از زمينى كه در حال فتح مسلمين ، موات است اخراج كند مالك نمىشود . 3 گنج مسأله 1806 گنج مالى است كه در زمين يا درخت يا كوه يا ديوار پنهان باشد و كسى آن را پيدا كند و طورى باشد كه به آن ، گنج بگويند . ) * مكارم : مسأله " گنج " مالى است كه در زيرزمين ، يا كوه ، يا ديوار ، يا درون درخت پنهان كرده باشند و در عرف به آن گنج گويند . سيستانى : مسأله گنج ، مالى است منقول كه مخفى شده و از دسترس افراد خارج شده است و در زمين يا درخت يا كوه يا ديوار پنهان باشد و بودنِ آن در آنجا معمول نباشد . مسأله 1807 اگر انسان در زمينى كه ملك كسى نيست ( 1 ) گنجى پيدا كند ( 2 ) مال خود اوست و بايد خمس آن را بدهد ( 3 ) ) * ( 1 ) سيستانى : يا موات است و خود او با احياء ، مالك شده است ، گنجى پيدا كند ، مىتواند آن را براى خود بردارد ولى بايد خمس آن را بدهد . ( 2 ) مكارم : و مالك آن گنج به هيچ وجه شناخته نيست . . ( 3 ) خوئى ، صافى : لكن در صورتى كه آن گنج غير از طلا و نقره باشد وجوب خمس در آن بنا بر احتياط است . تبريزى : اگر چه گنج غير از طلا و نقره باشد . مسأله 1808 نصاب گنج 1051 مثقال نقره يا 15 مثقال طلا است ( 2 ) يعنى اگر قيمت چيزى را كه از گنج به دست مىآورد ( 3 ) بعد از كم كردن مخارجى كه براى آن كرده به 105 مثقال نقره يا 15 مثقال طلا برسد ( 4 ) بايد خمس آن را بدهد . ) * ( 1 ) فاضل ، نورى : بنا بر احتياط . . ( 2 ) اراكى : نصاب گنج 15 مثقال طلاست . . ( 3 ) مكارم : به اين مقدار برسد خمس آن واجب است ، امّا اگر كمتر از آن باشد خمس آن واجب نيست و اگر قيمت آن به پانزده مثقال طلا نرسد ولى به 105 مثقال نقره برسد باز خمس آن واجب است و همچنين عكس آن . [ و ] هرگاه براى استخراج گنج ، مخارجى كرده ، مقدار آن را كم مىكند و خمس بقيّه را مىدهد . بهجت : بعد از كم كردن هزينهء اخراج به 105 مثقال نقرهء سكه دار يا 15 مثقال طلاى سكه دار برسد بايد خمس آن را بدهد و در تعلَّقِ خمس به گنج نيز گذشتنِ سال معتبر نيست . ( 4 ) اراكى : به 15 مثقال طلا برسد . .