مكارم : مسأله در موردبوتهء خربزه و خيار و مانند آن اگر قرارداد روشنى بگذارند و تعداد چيدن و سهم هر كدام را مشخص كنند صحيح است ، هر چند مُساقات ناميده نمىشود . مسأله 2246 درختى كه از آب باران يا رطوبت زمين استفاده مىكند و به آبيارى احتياج ندارد ، اگر به كارهاى ديگر مانند بيل زدن و كود دادن ( 1 ) محتاج باشد ، معاملهء مُساقات در آن صحيح است ( 2 ) ولى چنانچه آن كارها در زياد شدن يا خوب شدن ميوه اثرى نداشته باشد ( 3 ) معاملهء مُساقات اشكال دارد . اين مسأله ، در رسالهء آيت الله بهجت نيست ( 1 ) گلپايگانى ، صافى : براى زياد شدن ميوه . . فاضل ، مكارم : و سمپاشى كه موجب زياد شدن يا مرغوبيّت ميوه مىشود . . زنجانى : و سمپاشى . . سيستانى : مانند آنچه در مسأله [ 2244 ] گذشت . . ( 2 ) خوئى ، گلپايگانى ، صافى ، مكارم ، سيستانى ، تبريزى ، زنجانى : بقيّه مسأله ذكر نشده . اراكى : معامله به عنوان مساقات اشكال دارد . [ پايان مسأله ] ( 3 ) فاضل : در زياد شدن يا مرغوبيّت ميوه تأثيرى نداشته باشند . . مسأله 2247 دو نفرى كه مُساقات كرده‌اند ، با رضايت يكديگر مىتوانند معامله را به هم بزنند ، و نيز اگر در ضمن خواندن صيغهء مُساقات شرط كنند ( 1 ) كه هر دو ، يا يكى از آنان حقّ به هم زدن معامله را داشته باشند ، مطابق قرارى كه گذاشته‌اند ، به هم زدن معامله اشكال ندارد ( 2 ) ، بلكه اگر ( 3 ) در معامله ( 4 ) شرطى كنند و عملى نشود ، كسى كه براى نفع او شرط كرده‌اند ، مىتواند معامله را به هم بزند . ) * ( 1 ) خوئى ، صافى ، تبريزى ، سيستانى : اگر در ضمن قرارداد مُساقات شرط كنند . . زنجانى : اگر شرط كنند . . ( 2 ) مكارم : و اگر در قرارداد مساقات شرطى ذكر كرده باشند و آن شرط عملى نشود و كسى كه شرط به نفع اوست نتواند طرف را وادار به انجام آن كند ، مىتواند معامله را به هم بزند . زنجانى : و اگر شرطى كنند و آن شرط عملى نشود ، كسى كه به نفع او شرط كرده‌اند مىتواند معامله را به هم بزند و در هر دو صورت لازم نيست شرط در ضمن قرارداد مساقات باشد بلكه اگر در ضمن معاملهء ديگر يا با قرارى مستقل ، قبل يا بعد از معامله مساقات هم شرط كنند ، همين حكم را دارد . ( 3 ) گلپايگانى ، صافى : و اگر . . ( 4 ) خوئى ، تبريزى ، سيستانى : و اگر در ضمن معاملهء مساقات . . مسأله 2248 اگر مالك بميرد ، معاملهء مُساقات به هم نمىخورد و ورثه‌اش بجاى او هستند . ) * بهجت : مسأله مساقات با مردن يكى از طرفين قرار داد باطل نمىشود ، بلكه ورّاث او جايگزين مىشوند ، و در صورتى كه شرط كرده باشند خود زارع مساقات را انجام دهد ، حكم آن در احكام مزارعه گذشت . مسأله 2249 اگر كسى كه تربيت درختها به او واگذار شده بميرد ( 1 ) چنانچه در عقد شرط نكرده باشند ( 2 ) كه خودش آنها را تربيت كند ، ورثه‌اش بجاى او هستند و چنانچه خودشان عمل را انجام ندهند و اجير ( 3 ) هم نگيرند ، حاكم شرع از مال ميّت ، اجير ( 4 ) ) *