احكام جُعالَه مسأله 2218 جعاله آن است كه انسان قرار بگذارد در مقابل كارى كه براى او انجام مىدهند مال معينى بدهد ( 1 ) مثلًا بگويد هر كس گمشدهء مرا پيدا كند ، ده تومان به او مىدهم ؛ و به كسى كه اين قرار را مىگذارد " جاعل " و به كسى كه كار را انجام مىدهد " عامل " مىگويند . و فرق بين جعاله و اين كه كسى را براى كارى اجير كنند اين است كه در اجاره بعد از خواندن صيغه ( 2 ) اجير بايد عمل را انجام دهد ( 3 ) و كسى هم كه او را اجير كرده اجرت را به او بدهكار مىشود ، ولى در جعاله ، عامل ( 4 ) مىتواند مشغول عمل نشود ( 5 ) و تا عمل را انجام ندهد جاعل بدهكار نمىشود . ) * ( 1 ) سيستانى : مالى بدهد . . ( 2 ) زنجانى : فرق بين جعاله و اجاره اين است كه در اجاره بعد از بستن قرارداد . . سيستانى : ميان جعاله و اجاره ، از جهاتى فرق است ؛ از آن جمله ، اين است كه در اجاره ، بعد از قرارداد . . ( 3 ) نورى : و حقّ ندارد كه از آن سر باز زند و عمل نكند و كسى هم كه او را اجير كرده ، بعد از انعقاد اجاره ، اجرت را به او بدهكار مىشود ولى در جعاله ، پس از انعقاد جعاله ، عامل مىتواند مشغول عمل نشود و تا عمل او را انجام نداده است ، جاعل بدهكار نيست و پس از انجام عمل ، بدهكار مىشود . ( 4 ) خوئى ، فاضل ، صافى ، تبريزى ، سيستانى ، زنجانى : اگر چه شخص معين باشد . . ( 5 ) مكارم : يا در وسط كار از آن دست بكشد و نيز تا كار را انجام نداده جاعل بدهكار نيست . مسأله اختصاصى مكارم : مسأله 1929 جعاله ممكن است با شخص غير معيّن يا با شخص معيّن صورت گيرد ، مثلًا بگويد : اگر طبيبى ، بيمارى فرزندم را علاج كند ، فلان مقدار خواهم داد و يا به غوّاصى بگويد اگر فلان جنس غرق شدهء مرا از دريا بيرون آورى هزار تومان به تو مىدهم ؛ در هر دو صورت صحيح است . مسأله 2219 جاعل بايد بالغ و عاقل باشد و از روى قصد و اختيار قرار داد كند و شرعاً بتواند در مال خود تصرّف نمايد ( 1 ) بنا بر اين جعالهء آدم سفيهى كه مال خود را در كارهاى بيهوده مصرف مىكند ( 2 ) اگر حاكم شرع او را از عمل منع كرده باشد ( 3 ) ، صحيح نيست ( 4 ) ) * ( 1 ) بهجت : بقيّه مسأله ذكر نشده .