بهجت : مسأله 1415 كسى كه خمس مال خود را نداده و فقير شده ، و يا اگر الآن بدهد فقير مىشود ، همانطور كه ساير بدهىها ساقط نمىشود ، خمس مال او نيز ساقط نمىشود و بايد به حاكم شرع مراجعه كند . مسأله 1796 كسى كه از اوّل تكليف خمس نداده ، اگر ( 1 ) ملكى بخرد و قيمت آن بالا رود ( 2 ) ( چنانچه آن ملك را براى آن نخريده كه قيمتش بالا رود و بفروشد مثلًا زمينى را براى زراعت خريده است ( 3 ) ) اگر پول خمس نداده را به فروشنده داده و به او گفته اين ملك را به اين پول مىخرم ( 4 ) ، در صورتى كه حاكم شرع معاملهء پنج يك آن را اجازه بدهد ، خريدار بايد خمس مقدارى كه آن ملك ارزش دارد بدهد ( 5 ) و همچنين است بنا بر احتياط واجب اگر چيزى را كه خريده از اوّل قصد داشته كه پول خمس نداده را عوض آن بدهد . اين مسأله ، در رسالهء آيت الله مكارم نيست ( 1 ) خوئى ، تبريزى : اگر مثلًا . . ( 2 ) بهجت : چنانچه آن ملك را براى ترقى قيمت نخريده باشد ، مثلًا زمينى را براى زراعت خريده است ، اگر پول آن را بعد از تعلق خمس به فروشنده داده ، خمس همان پول را فعلًا بايد بدهد و تفاوت ارزش پول را با حاكم شرع مصالحه نمايد و با پرداخت خمس تصرفات قبلى بدون اشكال مىشود ، و اگر آن پول مشكوك در تعلق خمس بوده ، احتياطاً با حاكم شرع مصالحه نمايد . ( 3 ) گلپايگانى ، صافى : در صورتى كه آن را به ذمّه خريده و از پول خمس نداده قيمت آن را داده ، بايد خمس قيمتى را كه خريده بدهد . ولى اگر به عين خريده مثلًا پول خمس نداده را به فروشنده داده ، و به او گفته اين ملك را به اين پول مىخرم ، در صورتى كه حاكم شرع معاملهء پنجيك آن را اجازه بدهد ، خريدار بايد خمس مقدارى را كه آن ملك ارزش دارد بدهد . خوئى ، تبريزى : و از پول خمس نداده قيمت آن را داده ، بايد خمس قيمتى را كه خريده بدهد ؛ و اگر مثلًا پول خمس نداده را به فروشنده داده و به او گفته اين ملك را با اين پول مىخرم ، بايد خمس مقدارى را كه آن ملك فعلًا ارزش دارد بدهد . زنجانى : در صورتى كه آن را به ذمّه خريده و از پول خمس نداده قيمت آن را داده ، بايد خمس قيمتى را كه خريده بدهد ، ولى اگر مثلًا پول خمس نداده را به فروشنده داده و به او گفته اين ملك را با اين پول مىخرم ، در صورتى كه حاكم شرع مصلحت بداند و معاملهء يك پنجم آن را اجازه دهد ، خريدار بايد خمس مقدارى را كه آن ملك ارزش دارد بدهد . [ قسمت داخل پرانتز در رساله آيت الله فاضل نيست ] ( 4 ) اراكى : و يا چيزى را كه خريده از اوّل قصد داشته كه پول خمس نداده را عوض آن بدهد ، معامله صحيح است ، ولى خمس قيمت خريد را بايد بدهد . ( 5 ) فاضل : در صورتى كه مجتهد جامع الشرائط معاملهء پنج يك آن را اجازه بدهد ، خريدار بايد خمس مقدارى كه آن ملك فعلًا ارزش دارد بدهد . [ پايان مسأله ]