حقّ دارند در آن مورد براى پيگيرى و بررسى به دادگاه مراجعه كنند و هر يك از آنان كه به سن بلوغ برسد و رشيد شود از ولايت و قيمومت جدّ پدرى خارج مىشود و اختيار امور خود را بدست مىگيرد ولى نه او و نه مادرش ولايت و قيمومت بر فرزندان صغير ديگر پيدا نمىكنند و چون جدّ آنان از اموال پدرشان به مقدار سدس ارث مىبرد ، بنا بر اين اشكال ندارد كه سدس اموال ميّت را براى خود دريافت كند . س 1493 : زن شوهردارى كه داراى پدر و مادر و شوهر و سه فرزند صغير است به قتل رسيده است و دادگاه حكم صادر كرده كه قاتل آن زن برادر شوهر اوست و بايد به اولياى دم ديه بپردازد ، ولى پدر كودكان صغير كه ولىّ شرعى آنان هم هست برادر خود را قاتل نمىداند و لذا از دريافت ديه از برادرش براى خود و فرزندانش خوددارى مىكند ، آيا اين عمل او جايز است ؟ و همچنين آيا با وجود پدر و جدّ پدرى كودكان صغير ، آيا كس ديگرى به هر عنوانى حقّ دخالت در اين امر و اصرار بر گرفتن ديه براى فرزندان آن زن از عموى آنان را دارد يا خير ؟ ج : 1 اگر پدر صغار يقين داشته باشد كه برادرش كه متهم به قتل همسرش است قاتل و مديون حقيقى به ديه نيست ، جايز نيست از او ديه بگيرد و به عنوان گرفتن حقّ اولاد صغيرش از او ديه مطالبه كند . 2 با وجود پدر يا جدّ پدرى كه بر صغار ولايت و قيمومت دارند ، كس ديگرى حقّ دخالت در امور آنان را ندارد . س 1494 : اگر مقتول فقط اولاد صغيرى داشته باشد و قيّمى كه بر آنان نصب شده از اولياى دم نباشد ، آيا براى او عفو قاتل يا تبديل قصاص به ديه جايز است ؟ ج : اگر اختيارات ولىّ شرعى به قيّم منصوب واگذار شده ، مىتواند با رعايت مصلحت و غبطه صغير نسبت به عفو قاتل يا تبديل قصاص به ديه اقدام نمايد . س 1495 : مبلغى پول از يك صغير در بانك وجود دارد و قيّم او قصد دارد به منظور تجارت براى او مقدارى از آن را از بانك بگيرد تا بدين ترتيب هزينه هاى فرد صغير را تأمين كند ، آيا اين كار براى او جايز است ؟ ج : براى ولىّ و قيّم صغير جايز است با رعايت مصلحت و غبطه صغير با مال او براى خود او به عنوان مضاربه كار كنند يا آن را به ديگرى بدهند تا با آن كار كند به شرط اينكه عامل مورد اطمينان و امين باشد و الَّا ضامن مال صغير هستند . س 1496 : اگر اولياى دم يا بعضى از آنان صغير باشند و ولايت بر آنان در مطالبهء حقّشان با حاكم باشد ، آيا در صورتى كه حاكم اعسار جانى را احراز كند ، جايز است او را با تبديل قصاص به ديه ، از قصاص عفو كند ؟ ج : در صورتى كه حاكم شرع ، غبطه و مصلحت صغار را در تبديل بداند ، جايز است حقّ قصاص را تبديل به ديه نمايد . س 1497 : آيا جايز است حاكم ، ولىّ قهرى طفل را بعد از ثبوت ضرر رساندن او به اموال طفل عزل كند ؟ ج : اگر براى حاكم هر چند از طريق قرائن و شواهد آشكار شود كه استمرار ولايت ولىّ قهرى طفل و تصرّفات وى در اموال طفل به ضرر او است ، عزل وى بر حاكم واجب است .