فروش آنها است لذا اگر در آن سال صرف مؤونه نشد و عين يا پول آن باقى ماند در آخر سال بايد تخميس شود . شاخه ها يا منافعى كه معمولًا در هر سال از آن استفاده مىكنند جزء درآمد همان سال محسوب مىشود كه اگر تا آخر سال باقى ماند بايد تخميس شود . مكارم : مسأله درختانى را كه براى استفاده از چوبشان پرورش مىدهند وقتى موقع فروش چوب آنها رسيد بايد خمس آن را بدهند ، هر چند نخواهند آنها را بفروشند ، ولى اگر موقع فروش آنها نرسيده خمس ندارد هر چند سالها بگذرد . مسأله 1773 كسى كه چند رشته كسب دارد مثلًا اجارهء ملك مىگيرد و خريد و فروش و زراعت هم مىكند ( 1 ) ، چنانچه در هر رشته كسبى كه دارد سرمايه و دخل و خرج و حساب صندوق جداگانه دارد ، بايد منافع همان رشته را حساب كند و خمس آن را بدهد ، و اگر در آن رشته ضرر كند از رشتهء ديگر جبران نمىشود ( 2 ) و اگر رشته هاى مختلف ، در دخل و خرج و حساب صندوق ، يكى باشند بايد همه را آخر سال يك جا حساب كند و اگر نفع داشت خمس آن را بدهد . ) * ( 1 ) اراكى : بايد همه را آخر سال يك جا حساب كند و اگر نفع داشت خمس آن را بدهد . [ پايان مسأله ] بهجت : مىتواند براى همهء درآمدهاى خود يك روز از سال را معين كند و آن را براى خود سال قرار دهد و آنچه از مخارج سالش زياد آمد ، خمس دهد . [ پايان مسأله ] نورى : بايد عائدات خود را روى هم رفته كلاًّ در نظر بگيرد و مخارج سالانه خود را نيز در نظر بگيرد و خمس آنچه را كه در آخر سال از مخارج او زياد مىآيد بدهد و اگر در يك رشته ضرر كند از رشتهء ديگر جبران مىشود . فاضل : بايد خمس آنچه را در آخر سال از مخارج او زياد مىآيد بدهد و چنانچه از يك رشته نفع ببرد و از رشته ديگر ضرر كند ، مىتواند ضرر يكى را با نفع ديگرى جبران نمايد گرچه احتياط در ترك آن است و نيز اگر دو تجارت داشته باشد مىتواند ضرر يكى را با نفع ديگرى جبران نمايد . ( 2 ) زنجانى : اگر در آن رشته ضرر كند ، بنا بر احتياط واجب نمىتواند آن را از سود رشتهء ديگر كسر نمايد . . گلپايگانى ، خوئى ، تبريزى ، صافى : مسأله كسى كه چند رشته كسب دارد ؛ مثلًا اجارهء ملك مىگيرد و خريد و فروش و زراعت هم مىكند [ 1 ] بايد خمس آنچه را در آخر سال از مخارج او زياد مىآيد بدهد . و چنانچه از يك رشته نفع ببرد و از رشتهء ديگر ضرر كند بنا بر احتياط واجب بايد خمس نفعى را كه برده بدهد [ 2 ] ولى اگر دو تجارت داشته باشد مىتواند ضرر يكى را با نفع ديگرى جبران نمايد . [ 3 ] [ 1 ] خوئى : خريد و فروش هم مىكند . . [ 2 ] تبريزى : بنا بر أظهر نفع و ضرر روى هم حساب مىشود . [ 3 ] خوئى : بنا بر احتياط مستحبّ بايد خمس نفعى را كه برده بدهد ولى اگر دو رشتهء مختلف دارد مثلًا تجارت و زراعت مىكند در اين صورت بنا بر احتياط وجوبى نمىشود ضرر يك رشته را به نفع رشته ديگر تدارك نمود . سيستانى : مسأله كسى كه چند رشته تجارت دارد مثلًا با سرمايهء خود مقدارى شكر و مقدارى برنج خريده است ، چنانچه همهء آن رشته ها در شؤون تجارت مانند خرج و دخل و حساب صندوق و سود و زيان يكى باشند ، بايد خمس آنچه را كه در آخر سال از مخارج او زياد مىآيد بدهد ، و چنانچه از يك رشته نفع ببرد و از رشتهء ديگر ضرر كند ، مىتواند ضرر يك رشته را به نفع رشتهء ديگر تدارك نمايد ؛ ولى اگر دو رشتهء مختلف كسب دارد مثلًا تجارت و زراعت مىكند يا يك رشته است و حساب دخل و خرج آنها از هم جدا است ، در اين دو صورت بنا بر احتياط وجوبى نمىشود ضرر يك رشته را به نفع رشتهء ديگر تدارك نمود . مكارم : مسأله كسى كه داراى چند رشته كسب و كار است ، مثلًا هم زراعت دارد و هم صنعت و هم درآمد كارگرى ، بايد منافع همه را در آخر سال يك جا حساب كند ، چناچه چيزى زايد بر مخارج داشت خمس آن را بدهد .