مهمتر است انجام دهد . . اراكى ، گلپايگانى : مجبور نشود كار حرامى را انجام دهد . . ( 5 ) گلپايگانى : پس اگر مثلًا مجبور باشد از راه غصبى برود و راه ديگرى هم نباشد نبايد حجّ برود . . سيستانى : ولى اگر در اين حال به حجّ برود ، گرچه گناه كرده ، امّا حجّش صحيح است . . زنجانى : سوم : به واسطهء رفتن به حجّ مجبور نشود كه كار حرامى را ( كه اهميتش در شرع به اندازهء حجّ يا بيشتر از حجّ است ) انجام دهد يا عمل واجبى را ( كه به اندازهء حجّ يا مهمتر از حجّ است ) ترك نمايد ؛ بلى در صورتى كه عمل واجب را ترك نموده يا عمل حرام را مرتكب شود با داشتن شرايط ديگر حجّ بر او واجب مىباشد . . ( 6 ) فاضل : و نيز مالى كه بتواند بليط سفر يا وسيلهء سفر را تهيّه كند داشته باشد . [ پايان مورد اوّل ] ( 7 ) گلپايگانى ، خوئى ، صافى ، تبريزى ، سيستانى ، زنجانى : اوّل : آن كه توشهء راه و مركب سوارى ( سيستانى : در صورت احتياج به آن ) يا مالى كه بتواند آنها را تهيّه كند داشته باشد . . ( 8 ) سيستانى : بدون مشقّت زياد بتواند مكَّه رود و حجّ را بجا آورد . و اين شرط ، در وجوب مباشرت حجّ معتبر است و كسى كه توانايى مالى دارد ولى قدرت بدنى مباشرت ندارد ، يا مباشرت براى او حرجى است و اميد بهبودى ندارد ، بايد نايب بگيرد . . بهجت : دوم : داشتن توانايى جسمى ، جهت انجام اعمال حجّ . . زنجانى : دوم : توانايى بدنى داشته باشد ، يعنى از نظر شرايط جسمى توانائى آن را داشته باشد كه مكَّه رود و حجّ را بجا آورد . . ( 9 ) زنجانى : مالى را كه بردن آن مشقّت شديد براى او ايجاد مىكند ببرند . . فاضل : اگر راه بسته است يا انسان بترسد كه در راه جان او از بين برود . . ( 10 ) خوئى ، گلپايگانى ، صافى و تبريزى : اگر چه دور تر باشد ، بايد از آن راه برود . . سيستانى : اگر چه دور تر باشد ، بايد از آن راه برود مگر آن كه آن راه آنقدر دور تر و غير معمولى باشد كه بگويند راه حجّ بسته است . . زنجانى : در صورتى كه مشقّت شديد نداشته باشد ، حجّ بر او واجب مىگردد . . ( 11 ) سيستانى : چهارم : تمكَّن از ساير جهات داشته باشد ، كه به قدر . . ( 12 ) بهجت : چهارم : داشتن وقتِ كافى براى رسيدن به مكه و انجام اعمال حجّ . . زنجانى : چهارم : به مقدار بجا آوردن حجّ وقت داشته باشد . . ( 13 ) سيستانى : يا ترك انفاق بر آنان ، براى او حرجى است ، داشته باشد . [ پايان مورد پنجم ] ( 14 ) بهجت : پنجم : داشتن مخارج عائله تا برگشت ، هر چند واجب النفقهء او نباشند ولى مردم تأمين مخارج آنها را لازم بدانند . . زنجانى : پنجم : انجام حجّ موجب اختلال در تأمين اقتصادى زندگى خود يا كسانى كه شرعاً يا عرفاً خرجى آنها بر او واجب است ، نگردد . . ( 15 ) سيستانى : يعنى اين طور نباشد كه بواسطهء مخارج حجّ پس از برگشتن مجبور شود به زحمت زندگى كند .