العلامة الحلي ( مترجم : شعراني )
705
تبصرة المتعلمين في أحكام الدين ( فارسي )
پس از دعوى اگر طرف اقرار كند و كامل يعنى بالغ و عاقل و مختار باشد حاكم او را ملزم مىسازد به اداى حق و اگر سرباز زند و ندهد مىتواند به خواهش طلبكار او را زندان كند . و اگر مدعى از قاضى درخواست كه اقرار طرف او را در دفتر ثبت كند و حق او را بنويسد قاضى بايد اجابت كند چون وجود كتبى از جهت دلالت بر وجود لفظى حجت است هر چند خود نوشته حجت نيست اما شرط است كه بدهكار را خود به يقين بشناسد و نام و نسب او را بداند يا اگر قاضى خود نمىشناسد دو شاهد عدل كه او را بشناسند بر نام و نسب او گواهى دهند و اگر هيچ يك نباشد به علامات و نشانه هاى تخلف ناپذير اقرار او را ثبت كند مثلا مردى كوتاه بالا كه بر گوشه بينى او خالى درشت بود نزد قاضى اقرار كرد اگر مديون دعوى اعسار كند يعنى بگويد چيزى ندارم تا دين خويش ادا كنم و بىچيزى او معلوم باشد مهلتش دهند و اگر معلوم نباشد از دو حال بيرون نيست يا دعوى مالى است يعنى بدهكار مالى از طلبكار گرفته است و ضمان بر عهده او است يا دعوى غير مالى است مانند آن كه در خانه او نشسته اجرت آن را بدهكار است يا مالى تلف كرده يا جنايتى زده است در صورت اول دعوى اعسار از او قبول نمىشود و بايد بىچيزى خود را به گواهان ثابت كند و