العلامة الحلي ( مترجم : شعراني )

582

تبصرة المتعلمين في أحكام الدين ( فارسي )

است هر يك معلق بر ديگرى مانند عقد بيع كه انشاء فروشنده در مقابل انشاى خريدار است و بيع مركب است از اين دو انشاء همچنين خلع انشاء فراق است از طرف مرد و انشاء فدا از طرف زن و خلع مركب از اين دو انشا است ؟ و در حقيقت از عقود است ؟ يا ايقاع است و يك انشاء قول بيشتر علماى اهل سنت اول است پس اگر زن بگويد فلان مال را به تو مىدهم تا مرا رها كنى و مرد قبول كند خلع محقق مىشود و در كافى از جميل بن دراج نيز همين قول را نقل كرده است و روايات بسيار بر آن دلالت دارد اما بيشتر علماى شيعه گويند اين گفتگو و مقاوله پيش از خلع است و به صرف اين مقاوله جدائى حاصل نمىشود بلكه بايد پس از مذاكره و گفتگو زن را طلاق دهد به انشاء مستقل و آن مشروط و معلق به انشاء فدا نيست چنان كه نكاح به مهر معلق نيست به طورى كه اگر فدا باطل باشد از قبيل شراب و خوك و مال غصبى ، خلع مشروط به آن نمىباشد تا باطل شود بر خلاف آن كه دو انشاء معلق بهم كنند كه اگر يكى باطل شود ديگرى هم باطل مىشود و در بيع اگر فروختن از فروشنده باطل شود خريدن از خريدار باطل مىشود و چون به اتفاق علماى ما خلع طلاق است همه احكام طلاق بر آن جارى است و اين قول را شيخ طوسى از جعفر بن سماعه و محمد بن حسن بن سماعه و على بن رباط و ابن حذيفه كه از معاصرين ائمه عليهم السلام بودند نقل كرده است و محمد بن حسن بن سماعه گويد طلاق نبايد مشروط باشد و خلع طلاق است و روايات مخالف ناظر بقول عامه