محمد بن جرير الطبري ( مترجم : بلعمي )

مقدمه 13

تاريخ الطبرى ( تاريخنامه طبرى ) ( فارسي )

اختصار بازنويس شد . ابن نديم مىگويد : « گروهى نيز اين كتاب را - تاريخ طبرى - با حذف اسنادها به اختصار نگاشته اند كه بر آنها اعتماد نمىتوان كرد ، زيرا آنها را با جهان دانش و حكمت پيوندى استوار نيست . » سخاوى بر آن است كه گويا طبرى خود بر تاريخ ذيلى درافزوده باشد . ياقوت مىگويد : عبد الله بن احمد بن جعفر الفرغانى رابطه اى جهت آن ذيل ترتيب داد . حاجى خليفه در كشف الظنون از ابو محمد عبد الله بن محمد الفرغانى ياد مىكند كه كار طبرى را دنبال گرفت و لا حقه اى بر آن افزود كه « صله » خوانده مىشود . از ابو الحسن محمد بن عبد الملك همدانى ، در گذشتهء 521 هجرى نيز تكمله اى درد دست است كه از آغاز خلافت « مقتدر » تا اوايل خلافت « مستظهر » را در بر مىگيرد . عويب بن سعد كاتب قرطبى كه با افزونيهايى تاريخ طبرى را تلخيص كرده است ، ذيلى بر آن افزوده كه تا سال 320 ه - . ق كشيده مىشود . تاريخ طبرى از راه ترجمهء فارسى روزگار سامانيان به زبان تركى ترجمه شد . ترجمه اى به دوران امير الامرا احمد پاشا صورت پذيرفت و ترجمهء ديگر ميان سالهاى 938 - 928 ه - . ق ، انجام يافت . آشنايى اروپاييان با تاريخ طبرى به اهتمام ارپنيوس Erpenius ( 1624 - 1584 م ) دست داد كه وى اختصار تاريخ طبرى نگاشتهء ابن الآمد را به لاتين برگردانيد . سپس هرمان زوتنبرگ ( H . Zotenberg ) ترجمهء فارسى منسوب به بلعمى را با سنجيدن نسخه هاى خطى موجود در كتابخانه هاى پاريس و گوتا و لندن و كانتربورى به سالهاى 74 - 1867 ميلادى به فرانسه ترجمه كرد . زوتنبرگ مستشرق فرانسوى ، زمانى كتابدار نسخه هاى خطى كتابخانهء ملى پاريس بود و بخشى از غرر السير ابو منصور ثعالبى را نيز به فرانسوى گردانيد . گويا دوبو ( Dubeux ) در اين كار با زوتنبرگ مشاركت داشته است . ( تاريخ ادبى ايران . ترجمه و تحشيهء على پاشا صالح ، ج 1 ، ص 539 ) نظر به اعتبار و اهميت تاريخ طبرى ، خاورشناس نامدار هلندى دوخويه ( M . j . de Goeje ) كه « تأليفات جغرافيائى عرب » را تحت عنوان مشترك Arabicarum Bibliotheca Geographorum بنياد نهاده بود به سالهاى 1901 - 1876 ميلادى با همكارى عده اى از مستشرقان نامدار چون نلدكه ، موللر و گويدى و . . . به چاپ انتقادى متن طبرى پرداخت . آخرين چاپ انتقادى تاريخ طبرى به اهتمام محمد ابو الفضل ابراهيم بر مبناى چاپ دوخويه و