كه دشمنان مىزنند ، و شاعر و كاهن يا ديوانه اش مىخوانند صبر كند ، و به نحوى پسنديده از آنان كناره گيرى نمايد ، و در اين آيات تهديد و انذارى هم به كفار شده ، و حكم صبر را به همه مؤمنين تعميم داده ، در آخر تخفيفى را كه براى رسول خدا ( ص ) و مؤمنين قائل شده ذكر مىكند . و اين سوره از نخستين سوره هايى است كه در اول بعثت نازل شده . حتى بعضى گفته‌اند : دومين يا سومين سوره اى است كه بر قلب مقدس نبى اكرم ( ص ) نازل شده است . * ( « يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ » ) * كلمه « مزمل » - با تشديد زاء و تشديد ميم - در اصل « متزمل » بوده ، اسم فاعل از باب تفعل ( تزمل ) است ، و معنايش لفافه به خود پيچيده است . كسى كه جامه يا چيزى به خود مىپيچد تا بخوابد يا مثلا سرما را دفع كند ، آن را « مزمل » مىگويند ، و از ظاهر اين جمله بر مىآيد در آن ساعتى كه اين سوره نازل مىشده آن جناب جامه اى را به خود پيچيده بوده ، از اين جهت به « مزمل » مورد خطاب قرار گرفته . اين را بدان جهت گفتيم كه كسانى خيال نكنند اين خطاب جنبه توبيخ و يا تحسين دارد ، بله ممكن است از سياق آيات استفاده شود كه گويا آن جناب در مقابل دعوتش مورد استهزا و اذيت قرار گرفته ، و براى خاطر خدا اندوهناك شده ، و براى دفع غم و اندوه خود جامه اى به خود پيچيده تا لحظه اى استراحت كند ، در اين هنگام خطاب شده كه اى جامه به خود پيچيده بر خيز ، نماز شب بخوان و در برابر آنچه به تو مىگويند صبر كن ، همانطور كه به عموم مسلمانان سفارش كرده براى مقاوم شدن در برابر ناملايمات از صبر و نماز كمك بخواهند ، « اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلاةِ » « 1 » با اين دستور به آن جناب فهمانده كه بايد خود را در مقابل اندوه هاى بزرگتر و مصائب تلخ به وسيله نماز و صبر مقاوم سازد ، نه به وسيله پيچيدن جامه و خوابيدن . بعضى « 2 » آيه را چنين معنا كرده‌اند : اى كسى كه با مشقت و دشوارى نبوت متزمل شده اى ، يعنى متحمل دشوارىهاى اين مقام گشته اى . و ليكن از جهت لفظ هيچ دليلى در آيه بر اين معنا نيست .

--> ( 1 ) سوره بقره ، آيه 153 . ( 2 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 377 .