مطلق غير مقيد است . * ( « فَاصْبِرْ صَبْراً جَمِيلًا » ) * از آنجا كه درخواست عذاب واقع از ناحيه سائل مورد نظر از روى استكبار و زورآزمايى بوده و تحمل شنيدن اين قسم سخنان بر رسول خدا ( ص ) گران بود ، در اين جمله آن جناب را امر به صبر كرد ، و صبر را به صفت جميل توصيف فرمود ، و صبر جميل صبرى است خالص كه در آن شايبه اى از بىتابى و شكايت نباشد ، و در آيه بعدى اين دستور را تعليل كرده به اينكه آن روزى كه عذاب مورد سؤال در آن قرار دارد نزديك است . * ( « إِنَّهُمْ يَرَوْنَه بَعِيداً وَنَراه قَرِيباً » ) * دو ضمير در « يرونه » و در « نريه » به عذاب ، و يا به يوم القيامه و عذابى كه در آن است بر مىگردد ، مؤيد احتمال اول آيه بعدى است كه مىفرمايد : * ( « يَوْمَ تَكُونُ السَّماءُ كَالْمُهْلِ » ) * « 1 » . و مراد از « رؤيت » نزديك بودن آن عذاب و يا آن روز و اعتقاد به آن است ، كه به نوعى عنايت مجازى رؤيتش خوانده ، و اگر كفار عذاب قيامت را دور مىبينند و به دورى آن معتقدند ، اين اعتقادشان ظنى است ، و امكان آن را بعيد مىپندارند ، نه اينكه معتقد به معاد باشند ولى آن را دور بپندارند ، چون كسى كه معتقد به معاد است هرگز درخواست عذاب آن را نمىكند ، و اگر هم بكند صرف لقلقه زبان است ، و اما رؤيت خداى تعالى به معناى علم آن حضرت است به اينكه قيامت محقق است ، و آنچه آمدنى است نزديك هم هست . در اين دو آيه امر خدا به صبر جميل تعليل شده ، چون تحمل اذيت و صبر در مقابل ناگواريها ، وقتى ناگواريها را آسان مىسازد كه يقين داشته باشد به اينكه فرج نزديك است ، و همواره به ياد آن باشد ، در نتيجه كلام در اين آيه در معناى اين است كه فرموده باشد : در برابر استكبار آنان كه به آنان جرأت داد درخواست عذاب كنند ، صبرى جميل كن صبرى كه آميخته با جزع و شكوه نباشد ، براى اينكه ما مىدانيم كه عذاب نزديك است ، بر خلاف آنان كه آن را دور مىپندارند ، و ما مىدانيم كه آن عذاب تخلفپذير نيست ، نه تنها واقع مىشود بلكه نفس واقع است .

--> ( 1 ) چون اگر ضمير به يوم برگردد معنا چنين مىشود : « ايشان آن روز را بعيد و ما آن را نزديك مىبينيم روزى كه آسمان چنين و چنان مىشود » و اين معناى خوبى نيست به خلاف اينكه ضمير را به عذاب برگردانيم ، كه معنا چنين مىشود : « ايشان آن عذاب را دور و ما نزديك مىبينيم ، روزى كه آسمان چنين و چنان مىشود » . مترجم .