رسول خدا ( ص ) برخورد ، كه آن جناب در بطن النخل بود ، و در آنجا عذر خواهى كردند كه ما مثل مشركين پنداشتيم خدا احدى را بعد از مردن زنده نمىكند ، و در آن هنگام از جنيان هفتاد و يك هزار نفر بودند ، و با رسول خدا ( ص ) بر اين پيمان بيعت كردند كه نماز و روزه و زكات و حج و جهاد را انجام دهند ، و خيرخواه مسلمانان باشند ، جنيان پذيرفته و از اينكه قبلا عليه خدا سخنان دور از حق گفته بودند ، عذرخواهى كردند « 1 » . مؤلف : بيعت « جنيان » با پيامبر ( ص ) كه نماز و روزه و ساير واجبات را بجاى آورند مطلبى است كه خداى تعالى آن را تصديق فرموده ، آنجا كه در اوائل همين سوره سخن آنان را حكايت كرده كه گفتند : * ( « فَآمَنَّا بِه » ) * ، و نيز گفتند : * ( « وَأَنَّا لَمَّا سَمِعْنَا الْهُدى آمَنَّا بِه » ) * و اما اينكه عبادات جنيان و مخصوصا زكات و جهادشان به چه نحو است ، براى ما مجهول است ، و عذرخواهى اول آنان هم خيلى براى ما روشن نيست . و در تفسير قمى به سند خود از زراره روايت كرده كه گفت : من از امام باقر ( ع ) از آيه * ( « وَأَنَّه كانَ رِجالٌ مِنَ الإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجالٍ مِنَ الْجِنِّ فَزادُوهُمْ رَهَقاً » ) * پرسيدم . فرمود : رسم دوره جاهليت اين بود كه مردى راه مىافتاد تا به نزد كاهن برود ، و معتقد بود شيطان به كاهن وحى مىكند ، و از كاهن مىخواست تا به شيطان بگويد فلان شخص به تو پناه برده « 2 » . و نيز در همان كتاب در تفسير آيه * ( « فَمَنْ يُؤْمِنْ بِرَبِّه فَلا يَخافُ بَخْساً وَلا رَهَقاً » ) * آمده كه فرمود : « بخس » به معناى نقصان و « رهق » به معناى عذاب است « 3 » . و از عالم سؤال شد آيا مؤمنين از جن داخل بهشت مىشوند ؟ فرمود : نه ، و ليكن خداى تعالى بين بهشت و دوزخ حظيره ها و دشتهايى دارد كه مؤمنين جن و فاسقان شيعه در آنجا منزل مىكنند « 4 » . مؤلف : گويا منظور از اين حظيره ها بعضى از درجات بهشت باشد ، كه پايينتر از بهشت صالحان است . اين را هم بايد دانست كه در بعضى از روايات از طرق ائمه اهل بيت ( ع ) هدى و طريقه بر ولايت على ( ع ) تطبيق شده « 5 » . كه صرفا همان تطبيق كلى بر مصداق است نه تفسير .

--> ( 1 ) احتجاج ، ج 1 ، ص 222 . ( 2 و 3 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 389 . ( 4 ) تفسير نور الثقلين ، ج 5 ، ص 437 . ( 5 ) اصول كافى ، ج 1 ، ص 359 .